_ _ NULL _ _ एके दिवशी सकाळी मला एका खुशखबरीने जाग आली होती .


माझे वडील त ् यांच ् या छोट ् या करड ् या रेडिओवर बीबीसीच ् या बातम ् या ऐकत होते .


त ् यांच ् या चेहऱ ् यावर मोठ ् ठं हास ् य होतं . हे एक नवलच होतं . कारण बातम ् या ऐकून ते नेहमी उदास होत असत .


" " तालिबान निघून गेले " " ते ओरडले .


मला याचा अर ् थ समजला नाही . पण माझे वडील खूप खूष दिसत होते .


" " आता तुला खऱ ् या शाळेत जाता येईल . " " ते म ् हणाले .


ती सकाळ मी कधीच विसरणार नाही .


खरी शाळा .


मी सहा वर ् षांची होते तेव ् हा तालिबानने अफगाणिस ् तानचा ताबा घेतला आणि मुलींचं शिक ् षण बेकायदेशीर ठरवलं .


पुढची पाच वर ् षं मी मुलांसारखे कपडे घालीत असे . माझ ् या मोठ ् या बहिणीला एकटीने हिंडायला बंदी होती . म ् हणून , तिच ् यासोबत एका छुप ् या शाळेत जाण ् यासाठी .


आम ् हा दोघींना शिकण ् याचा तो एकच मार ् ग होता .


दर दिवशी आम ् ही वेगळ ् या रस ् त ् याने जायचो . कुणाला संशय येऊ नये म ् हणून .


आम ् ही आमची पुस ् तकं पिशवीत लपवून सहज बाजारात गेल ् यासारख ् या जायचो .


ही शाळा एका घरात होती . आम ् ही शंभरावर मुलं एका छोट ् या खोलीत जमायचो .


हिवाळ ् यात ते उबदार वाटे . पण उन ् हाळ ् यात अतिशय उकडायचं .


आम ् ही जाणूनबुजून जीव धोक ् यात घालीत होतो . शिक ् षक , विद ् यार ् थी आणि आमचे पालक , सर ् वच .


अनेकदा शाळा अचानक आठवडाभर बंद ठेवली जाई . तालिबानला संशय आला म ् हणून .


आम ् हाला नेहमी वाटे , त ् यांना आपल ् याबद ् दल काय माहित असेल ?


आपला पाठलाग होत असेल का ?


आपण कुठे राहतो ते त ् यांना ठाऊक असेल का ?


आम ् हाला भीती वाटे . पण तरीही आम ् हाला शाळेत जायचं होतं .


माझं भाग ् य मोठं , म ् हणून मी अशा एका कुटुंबात लहानाची मोठी झाले की जिथे शिक ् षणाला मान होता आणि मुली ही मौल ् यवान ठेव होती .


माझे आजोबा त ् यांच ् या काळातले एक असामान ् य पुरुष होते .


अफगाणिस ् तानाच ् या एका दुर ् गम भागातल ् या या सर ् वस ् वी बेलगाम माणसाने , आग ् रह धरला , त ् यांच ् या मुलीला , म ् हणजे माझ ् या आईला , शाळेत घालण ् याचा . आणि त ् यासाठी त ् यांच ् या वडिलांनी त ् यांच ् याशी संबंध तोडले होते .


पण माझी आई शिकली , ती शिक ् षिका झाली .


ही पहा .


दोन वर ् षांपूर ् वी ती निवृत ् त झाली , ती केवळ आमच ् या घराचं रूपांतर , आजूबाजूच ् या मुली आणि स ् त ् रियांच ् या शाळेत करण ् यासाठीच .


आणि माझे वडील - हे पहा - त ् यांच ् या घराण ् यातले शिकणारे ते पहिलेच .


तेव ् हा त ् यांची मुलं आणि मुलीसुद ् धा शिकणार यात शंकाच नव ् हती . तालिबानसारखे धोके असूनही .


त ् यांच ् या मते , आपल ् या मुलांना शिक ् षण न देणं हा जास ् त मोठा धोका होता .


मला आठवतंय , तालिबानच ् या काळात काही वेळा आपल ् या आयुष ् याकडे पाहून मी खूप हताश होई . तसंच सततची भीती , आणि समोर भविष ् य दिसत नसल ् यामुळेही .


मला ( शिक ् षण ) सोडून द ् यावंसं वाटे . पण माझे वडील , ते म ् हणत , " " ऐक , माझ ् या मुली , आयुष ् यात आपल ् या मालकीचं जे काही असतं , ते सगळं गमावलं जाऊ शकतं .


आपले पैसे चोरले जाऊ शकतात . लढाईत आपल ् याला आपल ् या घरातून हाकललं जाऊ शकतं .


पण कायम आपल ् यासोबत राहणारी एकमेव गोष ् ट म ् हणजे ही इथे आहे ती . आणि आम ् हाला जर तुझ ् या शाळेची फी भरण ् याकरता आमचं रक ् त विकावं लागणार असेल , तर आम ् ही ते विकू .


तर , अजूनही तुला ( शिक ् षण ) सुरू ठेवावसं वाटत नाही काय ? ” आज मी बावीस वर ् षांची आहे .


मी लहानाची मोठी झाले , ती दशकभर चाललेल ् या युद ् धात नाश पावलेल ् या एका देशात .


माझ ् या वयाच ् या सहा टक ् क ् याहून कमी स ् त ् रियांनी माध ् यमिक शाळा पार केली आहे . माझ ् या कुटुंबाने जर माझ ् या शिक ् षणाचा निर ् धार केला नसता , तर मीही त ् या ( स ् त ् रियां ) तलीच एक ठरले असते .


त ् याऐवजी , आज मी इथे मिडलबरी कॉलेजची पदवीधर म ् हणून अभिमानाने उभी आहे .


( टाळ ् या ) मी जेव ् हा अफगाणिस ् तानात परतले , तेव ् हा मुलींना शिकवल ् याबद ् दल घरातून हद ् दपार झालेल ् या माझ ् या आजोबांनी माझं सर ् वप ् रथम अभिनंदन केलं .


ते बढाई मारतात , ती केवळ माझ ् या पदवीची नव ् हे , तर ( पदवी घेणारी ) मी पहिलीच स ् त ् री म ् हणूनही . आणि मी पहिलीच स ् त ् री आहे , त ् यांना काबूलच ् या रस ् त ् यांतून स ् वतः गाडी चालवून घेऊन जाणारी , म ् हणून .


( टाळ ् या ) माझ ् या घरच ् यांचा माझ ् यावर विश ् वास आहे .


मी मोठी स ् वप ् नं पाहते , पण माझ ् या घरच ् यांची स ् वप ् नं त ् याहूनही मोठी आहेत .


म ् हणून मी १० x १० ची वैश ् विक राजदूत झाले . १० x १० ही स ् त ् रीशिक ् षणाची एक जागतिक मोहीम आहे .


तशीच मी SOLA ची सहसंस ् थापिका झाले . SOLA ही अफ ़ गाणिस ् तानातली पहिलीच आणि कदाचित एकमेव मुलींची निवासी शाळा आहे . अशा एका देशातली , जिथे अजूनही मुलींनी शाळेत जाणं धोक ् याचं आहे .


कौतुकाची गोष ् ट अशी , की माझ ् या शाळेतल ् या महत ् त ् वाकांक ् षी विद ् यार ् थिनी मला सुसंधी पटकावताना दिसताहेत .


आणि त ् यांचे पालक आणि जन ् मदाते , माझ ् या घरच ् यांप ् रमाणेच , त ् यांची पाठराखण करताना दिसताहेत , भयानक विरोध पत ् करून आणि त ् याला तोंड देऊन .


अहमद प ् रमाणे . हे काही त ् याचं खरं नाव नव ् हे . आणि मी तुम ् हाला त ् याचा चेहरा दाखवू शकत नाही . पण अहमद माझ ् या एका विद ् यार ् थिनीचा पिता .


महिन ् याभरापूर ् वी , तो आणि त ् याची मुलगी SOLA हून आपल ् या गावी जायला निघाले होते . आणि ते रस ् त ् यावरच ् या बॉम ् बस ् फोटात अक ् षरशः मरता मरता वाचले . केवळ काही मिनिटांच ् या फरकाने .


तो घरी पोहोचताच फोन वाजला . त ् याला धमकावण ् यात आलं . पुन ् हा जर मुलीला शाळेत पाठवलंस , तर आम ् ही पुन ् हा प ् रयत ् न करू म ् हणून .


" " हवं तर आत ् ताच मारा मला , " " तो म ् हणाला , " " पण तुमच ् या जुन ् या आणि मागासलेल ् या कल ् पनांपायी मी माझ ् या मुलीचं भविष ् य नष ् ट करणार नाही . " " मला जी गोष ् ट अफगाणिस ् तानबद ् दल जाणवली आहे , आणि जी पाश ् चात ् यांकडून नेहमी डावलली जाते ती अशी , की _ _ NULL _ _ जो त ् याच ् या मुलीची योग ् यता जाणतो आणि तिचं यश हेच आपलं यश मानतो .


( मला ) असं म ् हणायचं नाही , की आमच ् या माता आमच ् या यशाच ् या शिल ् पकार नसतात .


खरं तर , बरेचदा त ् याच पुढाकार घेऊन मुलींना शिकवण ् याचा आग ् रह धरतात . पण अफगाणिस ् तानासारख ् या समाजाच ् या संदर ् भात , आम ् हाला पुरुषांचा पाठिंबा आवश ् यक असतो .


तालिबानच ् या राजवटीत , शाळेत जाणाऱ ् या मुलींची संख ् या शेकड ् यात होती . आठवतं का , ते बेकायदेशीर होतं .


पण आज , अफगाणिस ् तानातल ् या तीस लाखावर मुली शाळेत शिकताहेत .


( टाळ ् या ) अमेरिकेतून अफगाणिस ् तान खूप वेगळा दिसतो .


मला वाटतं , अमेरिकेतून पाहताना हे बदल क ् षीण दिसतात .


अमेरिकन फौजा परतल ् यानंतर हे बदल फार टिकणार नाहीत , अशी भीती वाटते .


पण मी जेव ् हा अफगाणिस ् तानात परतते , माझ ् या शाळेतल ् या विद ् यार ् थिनी पाहते , त ् यांच ् या पाठीशी उभे असणारे त ् यांचे पालक पाहते , _ _ NULL _ _ आणि कायम टिकणारे बदल दिसतात .


माझ ् यासाठी , अफगाणिस ् तान देश आहे आशेचा आणि अमर ् याद शक ् यतांचा , आणि दरदिवशी SOLAच ् या मुली मला याची आठवण करून देतात .


माझ ् यासारख ् याच , त ् याही मोठी स ् वप ् नं पाहताहेत .


धन ् यवाद .


( टाळ ् या )


( संगीत ) ( टाळ ् या )


ही बालवाडी आहे , आम ् ही २००७ साली बांधलेली .


आम ् ही ही बालवाडी एका वर ् तुळाच ् या आकारात बांधली आहे .


म ् हणजे छपरावर हा एक प ् रकारचा अखंड मार ् ग आहे .


तुम ् ही जर पालक असाल , तर तुम ् हाला ठाऊक असेलच , की मुलांना गोल गोल फिरायला खूप आवडतं .


हे पहा , छप ् पर वरून असं दिसतं .


तर , आम ् ही हे असं का बांधलं ?


या बालवाडीचे मुख ् याध ् यापक म ् हणाले , " नाही . मला इथे कठडा नको . "


मी म ् हणालो , " " ते शक ् य नाही . " " पण त ् यांनी आग ् रह सोडला नाही . छपराच ् या कडेने एक जाळी सोडली तर ?


पडणारी मुलं त ् यात पकडता येतील . ( हशा ) मी म ् हणालो , " " ते शक ् य नाही . " " अर ् थात , सरकारी अधिकारी म ् हणाले , " कठडा तर हवाच . "


पण ही कल ् पना झाडांभोवती ठेवता येईल .


इथे छपरामधून डोकं वर काढणारी तीन झाडं आहेत .


या दोरालाच कठडा म ् हणायची आम ् हाला परवानगी मिळाली .


पण अर ् थातच , त ् या दोराशी मुलांचा काही संबंध नाही .


ती आपली सरळ त ् या जाळीत पडतात .


आणखी मुलं . आणखी जास ् त . आणखी .


( हशा ) कधीकधी एका झाडाभोवती चाळीस मुलं असतात .


त ् या फांदीवरच ् या मुलाला ते झाड इतकं आवडतंय , की तो ते चाखतो आहे .


( हशा ) काही कार ् यक ् रम असेल , तेव ् हा मुलं छपराच ् या कडेवर बसतात .


खालून पाहताना ते किती छान दिसतं .


प ् राणीसंग ् रहालयातली माकडं .


( हशा ) जेवायची वेळ .


( हशा आणि टाळ ् या ) आम ् ही या छपराची उंची कमीत कमी ठेवली . कारण आम ् हाला छपरावरची मुलं बघायची होती . फक ् त छपराखालचीच नव ् हेत .


जर छप ् पर खूप उंच केलं असतं , तर फक ् त आतलं छत दिसलं असतं .


आणि ही पाय धुवायची जागा . पाण ् याचे नळ अनेक प ् रकारचे असतात .


या लवचिक नळ ् या वापरून मित ् रांवर पाणी उडवता येतं . आणि हा शॉवर . हा साधाच आहे .


पण हे पाहिलंत का , हा मुलगा आपले बूट धुवत नसून , त ् या बुटात पाणी भरतो आहे .


( हशा ) वर ् षभर ही बालवाडी अशी पूर ् णपणे खुली असते .


आत आणि बाहेर यामध ् ये सीमारेषाच नसते .


तर याचा अर ् थ असा की , ही इमारत म ् हणजे केवळ एक छप ् पर आहे .


आणि दोन वर ् गांमध ् येही भिंती नाहीत .


म ् हणजेच , आवाजाला अटकाव नाही .


पुष ् कळ मुलांना जर एखाद ् या शांत खोलीत बसवलं , तर त ् यातली काही मुलं अतिशय अस ् वस ् थ होतील .


पण या बालवाडीत त ् यांना अस ् वस ् थ वाटायचं काहीच कारण नाही .


कारण इथे भिंतीच नाहीत .


आणि मुख ् याध ् यापक म ् हणतात , जर त ् या कोपऱ ् यातल ् या मुलाला वर ् गात बसावसं वाटत नसेल , आम ् ही त ् याला बाहेर जाऊ देतो .


तो अखेरीस परत येईल . कारण हे वर ् तुळ आहे . ते परत येणारच .


( हशा ) पण मुद ् दा असा आहे , की अशा परिस ् थितीत मुलं कुठेतरी लपून बसण ् याचा प ् रयत ् न करतात .


पण इथे मात ् र , ती जातात आणि परत येतात .


स ् वाभाविकच आहे ते .


दुसरं , आम ् हाला गडबड गोंधळ खूप महत ् त ् वाचा वाटतो .


मुलं गोंधळातच शांत झोपतात .


शांत जागी त ् यांना झोप लागत नाही .


आणि या बालवाडीमध ् ये , मुलं वर ् गात कमालीची एकाग ् रता दाखवतात .


आपल ् यासारखे प ् राणी जंगलात , गोंधळातच वाढतात .


गोंधळ हा त ् यांना गरजेचा असतो .


एखाद ् या बारमध ् ये गलका असला , तरीही तिथे आपण मित ् रांशी बोलू शकतो .


गप ् प बसून राहणं हा आपला स ् वभावच नव ् हे .


आजकाल आपण सगळ ् या गोष ् टींवर नियंत ् रण ठेवू पाहतो .


ही शाळा पूर ् णपणे खुली आहे .


तुम ् हाला ठाऊक असेलच , की हिवाळ ् यात उणे २० डिग ् री तापमान असताना स ् कीईंग करता येतं .


उन ् हाळ ् यात आपण जेव ् हा पोहायला जातो ,


तेव ् हा वाळूचं तापमान असतं ५० डिग ् री .


तसंच तुम ् हाला ठाऊक असायला हवं , की आपण जलरोधक असतो .


आपण पावसात विरघळत नाही .


तर , मुलांनी बाहेरच राहायचं असतं .


आणि आपण त ् यांना तसंच राहू दिलं पाहिजे .


तर ही मुलं वर ् गाची अशी विभागणी करताहेत .


त ् यांनी शिक ् षकांना मदत करायला हवी .


पण ते कुठे मदत करताहेत ?


( हशा ) मी नाही त ् याला आत घातलं !


हा वर ् ग .


हे बेसिन .


पाणवठ ् याभोवती मुलं एकमेकांशी गप ् पा मारतात .


आणि वर ् गात नेहमीच झाडं असतात .


एका माकडाला वर ओढून घेणारा दुसरा माकड .


( हशा ) माकडं . ( हशा )


प ् रत ् येक वर ् गात एकतरी झरोका असतोच .


आणि ख ् रिसमसला , सेंटाक ् लॉस इथून खाली उतरतो .


आणि ही शाळेला जोडलेली इमारत . त ् या गोल बालवाडीच ् या शेजारची .


ही सातमजली इमारत फक ् त पाच मीटर उंच आहे .


आणि अर ् थातच , छताची उंची अगदी कमी आहे .


त ् यामुळे ती इमारत सुरक ् षित हवी .


तर , आम ् ही आमच ् या मुलांना तिथे सोडलं . एक मुलगा आणि एक मुलगी .


त ् यांनी आत जाण ् याचा प ् रयत ् न केला .


त ् याचं डोकं आपटलं .


तो ठीक आहे . त ् याचं डोकं चांगलं मजबूत आहे .


तो लवचिक आहे . माझा मुलगा आहे तो .


( हशा ) इथून उडी मारण ् यात धोका तर नाही ना , हे तो पाहतो आहे .


मग आम ् ही इतर मुलांना तिथे जाऊ दिलं .


तोक ् योतला ट ् रैफ़िक जैम भयंकर असतो .


( हशा ) त ् या पुढच ् या ड ् रायव ् हरने ड ् रायव ् हिंग शिकायला हवंय .


आजकालच ् या दिवसांत , मुलांना धोक ् याची लहानशी गुटी मिळायला हवी .


आणि अशा परिस ् थितीत , ते एकमेकांना मदत करायला शिकतात .


यालाच समाज म ् हणातात . हल ् ली अशा संधी आपण गमावत चाललो आहोत .


आता या चित ् रात एका मुलाची हालचाल दाखवली आहे . ९ : १० ते ९ : ३० या वेळेतली .


आणि या इमारतीचा परीघ १८३ मीटर आहे .


म ् हणजे हे अंतर अगदी छोटं आहे असं म ् हणता येणार नाही .


या मुलाने सकाळी ६००० मीटर अंतर पार केलं .


पण खरं आश ् चर ् य तर पुढेच आहे .


या बालवाडीतली मुलं सरासरी ४००० मीटर अंतर पार करतात .


आणि या मुलांची शारीरिक क ् षमता इतर मुलांपेक ् षा जास ् त आहे .


मुख ् याध ् यापक म ् हणतात , आम ् ही त ् यांना प ् रशिक ् षण देत नाही . फक ् त छपरावर सोडतो .


मेंढरांसारखं . ( हशा ) ती धावत राहतात . ( हशा )


माझं मत असं , की त ् यांना नियंत ् रणात ठेवू नका . त ् यांना फार जपू नका . त ् यांनी थोडं धडपडायला हवं .


त ् यांना थोडी दुखापत व ् हायला हवी .


त ् यातूनच ती शिकतात , या जगात कसं जगायचं .


मला वाटतं , स ् थापत ् यशास ् त ् र जग बदलू शकतं . आणि लोकांचं आयुष ् यही .


आणि हा एक प ् रयत ् न आहे , मुलांचं आयुष ् य बदलण ् याचा .


अनेक धन ् यवाद .


( टाळ ् या )


काहीना वाटते TED व ् याख ् यान ठराविक साचेबंद असते . स ् फोटक विषयावर बोला .


" लहानपणची गोष ् ट सांगा . "


" आपले वैयक ् तिक गुपित जाहीर करा . "


" शेवटास स ् फूर ् तीदायक असे काही सांगा "


पण तसे नाही .


हा TED बद ् दल विचार करण ् याचा मार ् ग नव ् हे .


जर उपकरणांचा अमर ् यादित वापर केला तर तुमच ् यात एकप ् रकारची भावनिक यांत ् रिकता निर ् माण होईल .


सर ् व महान TED वक ् त ् यात एक सामायिक गोष ् ट आहे . जी मी तुम ् हाला आज सांगणार आहे . गेल ् या बारा वर ् षापासून मी अगदी जवळच ् या खुर ् चीत बसून शेकडो रंजक TED व ् याख ् याने ऐकली आहेत .


मी मोक ् याच ् या वेळी त ् यांना त ् यासाठी मदत केली . त ् यांच ् यापासून मी खूप शिकलो . त ् यांच ् या महान व ् याख ् यानांचे गुपित मी शिकलो .


जरी या सर ् वांचा व ् याख ् यानाचा विषय अगदीच भिन ् न होता होता त ् यांच ् यात एक समान बाब होती


ती अशी वक ् ता म ् हणून तुमचे पहिले काम आहे तुम ् ही श ् रोत ् यांचा मनात बिंबविली पाहिजे अलौकिक देणगी वाटणारी सुंदर नवी कल ् पना


याचा अर ् थ सांगतो .


ही आहे हैली .


ती टेड मध ् ये व ् याख ् यान देणार आहे . खरतर ती घाबरली आहे .


( दृश ् य ) सूत ् रधार : हँँले वन डायक .


( टाळ ् या ) १८ मिनिटांपर ् यंत १२०० जण ज ् यांना कधी पहिले नाही असे ह ् लेच ् या मेंदूतील कल ् पनांशी तादात ् म साधणार आहेत आणि परस ् परांशी .


सर ् वांच ् या मेंदूती स ् थिती समान असणार आहे .


मला सांगायचे आहे कि भावनात ् मक पातळीवर ते एकसमान आहेत .


यापेक ् षा आणखी काही बरेच आहे .


आपण हलेच ् या मेंदूचा आढावा घेऊ .


त ् यात अब ् जावधी न ् युरोन ् सचे अगणित जाळे .


पण इकडे पहा . त ् यातील काही परस ् परांशी जोडलेले असतात . जणू काही ते एक कल ् पना सांगत असतात ,


आणि नवल हे की त ् याच क ् षणी असाच आराखडा ऐकाणाराच ् या मनात निर ् माण होतो .


थोड ् या वेळातच . ज ् यात लक ् षावधी न ् युरोन ् सनी भाग घेतलेला असतो आणि तो भाषण ऐकणाऱ ् या १२०० लोकात परेषित होतो . केवळ आवाज व वक ् त ् याचा चेहरा पाहून


काय आहे ही कल ् पना ?


तुम ् ही त ् यास माहितीचा एक आराखडा समजा . जो तुम ् हाला जगाचे व त ् याच ् या रहाट गाडीचे ज ् ञान देतो


या कल ् पनांचा आकार विविध असतो . काही जातील काही पृथः करणात ् मक तर काही साध ् य काही सुंदर असतात


काही उदाहरणे देतो


केन रॉबिनसन म ् हणतात मुलांचे भवितव ् य त ् यांच ् या सृजनात ् मक शक ् तीत आहे .


( दृश ् य ) सर केन रॉबिनसन : माझे म ् हणणे आहे निर ् मितीक ् षमता हि शिक ् षणात अक ् षर ओलाका इतकीच महत ् वाची आहे . दोघांचे महत ् व आपण समान मानले पाहिजे .


ख ् रिसअँडरसन बांबूपासून बनविलेल ् या सुंदर वस ् तू .


( दृश ् य ) एलोरा हार ् डी : सर ् वत ् र या वस ् तू आहेत . या वस ् तू मजबूत व आकर ् षक असत ् तात तसेच भूकंप रोधक असतात


CA : लोकांची ओळख बहुविध असते .


( दृश ् य ) एकच गोष ् ट तोचतोचपणा निर ् माण करते त ् य ् खाही खोट ् या असतात असे नाही . त ् या अपूर ् ण असतात .


CA : तुमच ् या मनात कल ् पनांचे काहूर आहे त ् या काही अचानक येत नाहीत .


त ् या एकमेकांशी व ् यवस ् थित जोडलेल ् या असतात .


त ् यांच ् या एकत ् र येण ् याने एक आश ् चर ् यकारक रचना निर ् माण होते . तो तुमचा जगाकडे पाहण ् याचा दृष ् टीकोन ठरवितो


ती असते तुमच ् या मेंदूची कार ् य प ् रणाली ( ओ.एस. )


ती तुम ् हाला जगाचे ज ् ञान करून देते .


लक ् षावधी कल ् पनांनी त ् या बनतात .


उदा . तुमची कल ् पना आहे मांजरीची पिल ् ली मोहक असत ् तात . आणि जेव ् हा तुम ् ही त ् यांना पहाता , तुमची अशी प ् रतिक ् रिया असते .


पण त ् याच बरोबर तुमची अशी धारणा असेल चित ् ता धोक ् र ् दायक असतो , तर तुम ् हाला आढळेल , तुमची प ् रतिक ् रिया भिन ् न झालेली .


हे निश ् चित तुमचा दृष ् टीकोन ठरविण ् यासाठी कल ् पना किती मोलाच ् या असतात .


त ् या शक ् यतो विश ् वासार ् ह व मार ् गदर ् शक असणे महत ् वाचे आहे . दाहक वास ् तववादी जगासाठी


वेगवेगळ ् या लोकांचे वेगवेगळे दृष ् टीकोन अगदी नाट ् यमयरित ् या भिन ् न असतात .


याचे उदाहरण , तुम ् ही ही प ् रतिमा पहाता तेव ् हा तुमची प ् रतिक ् रिया कशी असेल ? ( दृश ् य ) डालिया मोगाहेद : माझ ् याकडे पहाताना काय वाटते तुम ् हाला ?


" विश ् वास ठेवावा अशी स ् त ् री " " एक तज ् ञा " " कदाचित तुमची बहिण "


_ _ NULL _ _ " आतंकवादी वाटते ? "


_ _ NULL _ _ लाखो लोक भिन ् न प ् रतिक ् रिया देतील .


म ् हणूनच म ् हणतो कल ् पनांना महत ् व आहे .


त ् यांचा सुयोग ् य प ् रसार हा बदल घडवितो . एखादा जगाकडे कसे पहातो . आपल ् या कृतीत त ् यानुसार कसा बदल घडवितो


कल ् पना मानवी संस ् कृतीला आकार देतात .


जर तुम ् ही स ् वीकारले वक ् ता म ् हणून तुमचे प ् रथम काम आहे कल ् पनेची बांधणी करणे . ती हि श ् रोत ् यांच ् या मनात . यासाठी मार ् गदर ् शक तत ् वे अशी आहेत एक तुमचे व ् याख ् यान मर ् यादित ठेवा एकाच कल ् पनेसाठी .


कल ् पना या जटील असतात . तुमची माहिती अशी रचली पाहिजे जेणेकरून तुम ् ही केंद ् रित राहाल त ् या एकाच कल ् पनेभोवती तेवढी सहनशक ् ती ठेवा . तुम ् ही एकाच गोष ् टीचे नीटपणे स ् पष ् टीकरण करा


त ् या संदर ् भातील उदाहरणे द ् या त ् यात विविधता असली पाहिजे


एक कल ् पना निवडा . त ् या कल ् पनेचाच आविष ् कार तुमच ् या व ् याख ् यानात असावा . तुम ् ही जे काही बोलता ते त ् या कल ् पनेशी निगडीत असावे .


दोन : आपल ् या श ् रोत ् यांना त ् यात रस वाटला पाहिजे


श ् रोत ् यांच ् या मनात विचार पक ् का होण ् या पूर ् वी त ् यांना त ् यात रस वाटला पाहिजे . त ् यांनी आपले स ् वागत केले पाहिजे


त ् यासाठी कोणते साधन आहे ?


उत ् सुकता .


त ् यांची उत ् सुकता चाळवा .


ते सहभागी होतील असे प ् रश ् न विचारा . हे जाणण ् यास कि काही गोष ् टी निरर ् थक आहेत त ् यांचे अर ् थ जाणणे कसे महत ् वाचे आहे .


त ् यमुळे एखाद ् याच ् या दृष ् टीकोनात खंड पडेल . त ् यांना त ् यातील उणीव भरून काढण ् यास चालना मिळेल .


त ् या त ् यांच ् या आकांक ् षा प ् रज ् वलित करतील . त ् यानंतर तुमचे काम सोपे होईल कल ् पना रुजविण ् यास .


तीन : तुमच ् या कल ् पनेची रुजवात टप ् प ् याटप ् प ् याने करा . तुमच ् या श ् रोत ् यांना अगोदर ज ् ञात असलेल ् या माहितीआधारे .


तुम ् ही शब ् दप ् रभू असले पाहिजे . पूर ् व ज ् ञानाशी तुमच ् या नव ् या कल ् पनेचे जाळे विणण ् यास . श ् रोत ् यांच ् या मनात . तुमच ् या भाषेत नव ् हे तर त ् यांच ् या भाषेत


ते आहेत तेथून सुरवात करा .


वाक ् यास कित ् येकदा विसर पडतो अनेक संज ् ञा संबोध तेसंग ् तात ते अनेकदा श ् रोत ् यांना अपरिचित असतात .


अलंकार वापरून हे टप ् पे जोडता येतात . त ् यांना अपेक ् षित आकार असतो व श ् रोत ् यांना ते अगोदर माहित असतात


उदा जेनिफर खान स ् पष ् ट करू इच ् छिते नवी जैविक तंत ् रज ् ञानातील संज ् ञा CRISPR ती म ् हणते जणू काही पहिल ् यांदाच डी एन ए च ् या बदलासाठी वर ् ड प ् रोसेसर लागतो .


CRISPR हा जनुकीय माहिती सोपी पद ् धतीने कट पेस ् ट करू शकतो . असे वेगळे स ् पष ् टीकरण समाधान करते आपल ् या मनात त ् याचा अर ् थ ठसविते .


त ् यसाठी तुम ् ही तुमच ् या खास मित ् रांना प ् रथम व ् याख ् यान द ् या . आणि शोध कोणत ् या बाबी त ् याना नाही समजल ् या .


चार शेवटची बाब तुमची कल ् पना ही प ् रसारा योग ् य हवी


त ् यसाठी स ् वतःला प ् रश ् न करा कोणास या विचारांचा फायदा मिळेल ?


तुम ् ही त ् य उत ् तरासाठी प ् रामाणिक पणे सज ् ज असले पाहिजे


तो विचार फक ् त तुमच ् या वा तुमच ् या संघटनेसाठी असेल तर तर तो विचार उपयुक ् त नाही .


श ् रोते तुमच ् या दृष ् टीकोनातून पाहतील


पण जर तुम ् हाला वाटत असेल आपला हा विचार एखाद ् यास एके दिवशी उपयुक ् त ठरेल किवा त ् याचे इवन भविष ् य सुखकर करेल किवा प ् रेरणा देईल वेगळे काही करण ् याची तर समजा तुमचे व ् याख ् यानात सर ् व काही आहे व ती श ् रोत ् यांना एक अलौकिक देणगी वाटेल .


१९५० साली ऑक ् सफोर ् ड मध ् ये अॅलिस स ् टुवर ् ट नावाची निराळी _ _ NULL _ _


आणि अॅलिस वेगळी असायचं एक कारण म ् हणजे अर ् थात ती एक स ् त ् री होती आणि १९५० मध ् ये हे खूप दुर ् मिळ होतं .


ती अत ् यंत हुशार , आणि त ् या काळातली रॉयल सोसायटी ऑफ फिसिक ् स ने निवडलेली सर ् वात तरुण फेलो होती .


अजून एक वेगळी गोष ् ट म ् हणजे लग ् न झाल ् यावर सुद ् धा तिने काम चालू ठेवलं , मुलं झाल ् यावर , आणि घटस ् फोट झाल ् यवर सुद ् धा एकटीने मुलं वाढवत असताना तिने आपलं वैद ् यकीय काम चालू ठेवलं .


आणि ती वेगळी होती कारण तिला रोगपरिस ् थितिविज ् ञान , रोगांमधील नमुन ् यांचा अभ ् यास या नवीन विज ् ञानक ् षेत ् रामध ् ये रस होता .


पण प ् रत ् येक वैज ् ञानिकाप ् रमाने ती हे जाणून होती की स ् वतःचा ठसा उमटवण ् यासाठी , आपल ् याला एक कठीण प ् रश ् न शोधून तो सोडवावा लागेल .


बालकांमध ् ये वाढणाऱ ् या कर ् क रोगाचा कठीण प ् रश ् न अॅलिसने निवडला .


बहुतेक रोगांचा गरिबीशी संबंध असतो , पण बालपणीच कर ् क रोग झालेली मुलं जी काळाच ् या पडद ् याआड जात होती , ही बहुतांश श ् रीमंत घरातून येणारी होती .


तर ह ् या विसंगतीचं कारण काय हे तिला जाणून घ ् यायचं होतं .


आता अॅलिसला आपल ् या संशोधनासाठी आर ् थिक निधी गोळा करणे अवघड गेलं .


शेवटी तिला लेडी टाटा मेमोरियल तर ् फे फक ् त १००० पाउंड मिळाले .


आणि ह ् याचा अर ् थ ती जाणून होती की संशोधनासाठी माहिती गोळा करण ् याची तिच ् याकडे एकच संधी होती .


कशाचा शोध घ ् यायचा हे तिला खरंच माहिती नव ् हतं .


हे खरंच गवताच ् या गन ् जीम ् ध ् ये सुई शोधण ् यासारख होतं , आणि म ् हणून तिनी सुचतील ते सगळे प ् रश ् न विचारले .


मुलांनी काय काय गोड खाल ् लं होतं ?


त ् यांनी रंगीत पेय प ् यायली का ?


त ् यांनी मासे खाल ् ले का ?


त ् यांच ् या घरातले नळ घराच ् या आत होते का बाहेर ?


किती वयाचे असताना ते शाळेत जाऊ लागले ?


आणि जेव ् हा तिने बनवलेल ् या प ् रश ् नावलीच ् या प ् रती परत येऊ लागल ् या , एक गोष ् ट आणि एकच गोष ् ट प ् रकर ् षाने उठून दिसली , इतकी स ् पष ् टपणे की ज ् याचं प ् रत ् येक वैज ् ञानिक फक ् त स ् वप ् नच बघू शकतो .


जी मुले मरण पावली , त ् यांच ् या आईने गरोदर असताना एक ् स-रे घेतल ् याचे प ् रमाण दोनास एक इतके होते .


आता हा निष ् कर ् ष पारंपारिक युक ् तिवादाच ् या विरोधात जाणारा होता .


पारंपारिक समजूत अशी होती की , कुठली ही गोष ् ट एका ठरावीक हद ् दीपर ् यंत सुरक ् षितपणे चालू शकते .


पारंपारिक समजूतीच ् या आणि _ _ NULL _ _ जे कि क ् ष किरण होते , त ् याबद ् दल असलेल ् या उत ् साहाच ् या विरोधात जाणारा हा निष ् कर ् ष होता .


आणि हा डॉक ् टरांच ् या स ् वतःबद ् दलच ् या संकल ् पनेला जी ते रुग ् णांना मदत करतात , तिला छेद देणारा होता .


तरी पण अॅलिस स ् टुवर ् ट ने आपले प ् राथमिक निष ् कर ् ष तात ् काळ “ लांसेट ” मध ् ये १९५६ साली प ् रसिद ् ध केले .


लोकांमध ् ये या विषयी खूप उस ् त ् सुक ् ता निर ् माण झाली , आणि नोबेल परीतोशिकाबद ् दल देखील चर ् चा झाली आणि अॅलिस बालपणी झालेल ् या कर ् करोगाच ् या सगळ ् या घटनांचा , त ् या नाहीश ् या होण ् याआधी अभ ् यास कराण ् याचा प ् रयत ् न करत होती .


वस ् तुस ् तिथी पाहता तिने घाई करण ् याची काहीच गरज नव ् हती .


कारण तो काळ म ् हणजे ब ् रिटीश आणि अमेरिकन वैद ् यकीय संस ् थांनी गरोदर बायकांसाठी एक ् स-रे वर ् ज ् य करण ् याच ् या २५ वर ् षांपूर ् वीचा काळ होता .


सगळी माहिती उपलब ् ध होती , सर ् वांना मिळेल , मोफत मिळेल अशी होती , पण कोणालाच जाणून घेण ् याची इच ् छा नव ् हती .


दर आठवड ् याला एका मुलाचा मृत ् यू होता होता , पण तरी काही बदलले नाही .


फक ् त माहितीची उपलब ् धता बदल घडवून आणू शकत नाही .


तर तब ् बल २५ वर ् ष अॅलिस स ् टुवर ् ट एक मोठा लढा देत होती .


मग तिला कसं माहिती होतं की तिची बाजू बरोबर होती ?


तिची विचार करण ् याची पद ् धत अतिशय अफलातून होती .


ती जॉर ् ज नील नावाच ् या एका संख ् याशास ् त ् राज ् ञाबरोबर काम करायची आणि जॉर ् ज मध ् ये ते सगळं होतं जे अॅलिस मध ् ये नव ् हतं .


अॅलिस अतिशय मनमोकळी , तर जॉर ् ज एकलकोंडा होता .


अॅलिस अतिशय मनमिळाऊ आणि समजूतदार पद ् धतीन आपल ् या रुग ् णांशी वागत असे .


आणि खरं सांगायचं तर जॉर ् ज लोकांपेक ् षा गणितात रमत असे .


पण त ् यांच ् या कामाच ् या पद ् धातीविषयी त ् यांनी एक विलक ् षणीय विधान केले .


तो म ् हणाला " " डॉ . स ् टुवर ् ट यांना चूक सिध ् द करणे हे माझं काम आहे . " " तो आतुर ् तॆनॆ अनियमिततेच ् या मागे असे .


तिने तयार केलेल ् या विविध गणितीय विश ् लेशाणांचा , त ् यांच ् याकडे वेगवेगळ ् या दृष ् टीने बघण ् याचा , तिच ् या संख ् याशास ् त ् राचा आणि आकडेमोडीचा चिकित ् सक पद ् धतीने विचार करून तिला चूक ठरविण ् याच ् या प ् रयत ् नात असे .


आपले काम म ् हणजे तिच ् या सिद ् धांतान ् भोव ् ती विरोध उभा करणे , असे तो मानत असे .


कारण तिची चूक नाही आही हे दाखवण ् यात अपयश आले तरच जॉर ् ज तिला _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


सहयोगाचा हा एक उत ् तम नमुना आहे - विचार करणारे सहकारी जे नुसती री ओढण ् याच काम करत नाहीत .


मी नेहमी विचार करते की आपल ् यापैकी किती जणांचे असे सहकारी आहेत किंवा किती जणांमेध ् ये असे सहकारी असावेत असा विचार करण ् याची हिम ् मत आहे .


अॅलिस आणि जॉर ् ज मतभेदबहाद ् दर होते .


मतभेद दर ् शवणे आणि विचार करणे , ह ् यात त ् यांना कधी अंतरच वाटले नाही .


तर काय असतात अश ् या विधायक मतभेदांचे घटक ?


पहिले तर अशी लोकं शोधावी लागतात जी तुमच ् यापेक ् षा वेगळी आहेत .


ह ् याचा अर ् थ असा की आपल ् याला स ् वतःच ् या मानसिकतेचा विरोध करावा लागतो , कारण आपण नेहमीच स ् वतःसारख ् या लोकांना प ् राधान ् य देतो , आणि ह ् याचाच अर ् थ असा की आपण अशी लोकं शोधली पाहिजेत जी वेगळी पार ् श ् वभूमीची आहेत , वेगळ ् या शाखेतली , वेगळ ् या विचारसरणीची , आणि विविध अनुभवसमृद ् ध आणि त ् यांच ् याशी संबंध वाढवण ् याचा प ् रयत ् न केला पाहिजे .


हे करण ् यासाठी प ् रचंड संयम आणि उत ् साह पाहिजे .


आणि ह ् या गोष ् टीचा मी जितका जास ् ती विचार करते तितकं मला असं वाटतं की हे एक प ् रकारचं प ् रेम आहे .


कारण तुम ् ही तेवढा वेळ आणि तेवढी मेहनत नाही खर ् च करू शकत जर तुम ् हाला त ् याने फरक पडत नसेल .


आणि त ् याचाच अर ् थ आपण आपली मतं बदलण ् याची सुद ् धा तयारी ठेवली पाहिजे .


अॅलिसची मुलगी मला म ् हणाली की दर वेळेस जेव ् हा अॅलिस शास ् त ् रज ् ञांशी बोलत असे , तेव ् हा ते तिला विचार करण ् यास आणि मग फेरविचार करण ् यास भाग पाडत असत .


“ माझ ् या आईला ” ती म ् हणाली , “ माझ ् या आईला वाद घालायला कधीच आवडायचं नाही , पण तिला ते खूप चांगलं जमायचं ” . ( हशा ) एकमेकांमधील संबंधांमध ् ये असं नातं असणं मी समजू शकते .


पण मला हे नेहमी जाणवतं की आपल ् या सगळ ् या मोठ ् या समस ् या , आपण सामोरी गेलेले मोठे अनर ् थ हे एका व ् यक ् तीमुळे नसून संघटनांमुळे जन ् माला येतात , ज ् या कधी कधी राष ् ट ् रांपेक ् षा मोठ ् या असतात , आणि ज ् यांचे अनेक हजार आणि कधी कधी लाखो लोकांवर प ् रभाव पाडण ् याचे सामर ् थ ् य असते .


अश ् या संघटना कसा विचार करत असतील ?


अनेकदा ह ् या संघटना विचारच करत नाहीत .


त ् यांना विचार करायचा नसतो म ् हणून नाही तर त ् या खरंच विचार करू शकत नाहीत म ् हणून .


आणि त ् यांना विचार करता येत नाही कारण त ् यांचे सदस ् य मतभेदांना घाबरतात .


युरोप आणि अमेरिकेतील उच ् च पदाधिकाऱ ् यांच ् या घेतलेल ् या सर ् वेक ् षणांमध ् ये , ८५ % लोकांनी हे कबूल केले की त ् यांना आपल ् या कामात काही अडचणी आहेत ज ् या मांडण ् याची त ् यांना भीती वाटते .


उद ् भवणाऱ ् या मतभेदाची भीती , ज ् यावर आपला ताबा नसेल अश ् या वादात गुंतण ् याची भीती आणि शेवटी आपला पराभव होईल असे वाटणे .


८५ टक ् के हा खरोखरच मोठा आकडा आहे .


ह ् याचा अर ् थ असा की जॉर ् ज आणि अॅलिस ने जे यशस ् वीपणे करून दाखवलं ते मोठ ् या संघटना बहुतांशी करू शकत नाहीत .


ते एकत ् र विचार करू शकत नाहीत .


म ् हणजेच आपल ् यासारखी लोकं , जे संघटना चालवतात , आणि उत ् तम लोकांचा त ् यात समावेश व ् हावा असा प ् रयत ् न करतात , ते त ् यांच ् यातलं सर ् वोत ् तम मिळवण ् यात अपयशी ठरतात .


तर आपल ् याला हवी असणारी कौशल ् य आपण कशी वृद ् धिंगत करू शकतो ?


कारण कौशल ् य आणि कष ् ट दोन ् ही गरजेचे आहेत .


आपण जर मतभेदांना घाबरणार नसलो तर आपण त ् यांना विचारांचा एक भाग मानलं पाहिजे , आणि असा विचार आपण सहजपणे केला पाहिजे .


अलीकडेच , मी जो नावाच ् या एका मोठ ् या अधिकाऱ ् याबरोबर काम केले , आणि जो एका वैद ् यकीय उपकरण बनवणाऱ ् या कंपनी साठी काम करायचा .


आपण काम करत असलेल ् या एका उपकरणाबद ् दल त ् याला खूप चिंता वाटत होती .


त ् याला वाटत होतं की ते खूप किचकट होतं आणि पर ् यायाने होणार ् या दोष परिणामांमुळे लोकांच ् या तब ् येतीवर दुष ् परिणाम होऊ शकेल .


ज ् या रुग ् णांना तो मदत करू इच ् छित होता त ् यांना इजा होण ् याची त ् याला भीती वाटत होती .


पण आजूबाजूला एक नजर टाकल ् यावर त ् याच ् या लक ् षात आले की , कुणालाच इतकी काळजी नव ् हती .


त ् यामुळे तो कुणाला फार काही बोलला नाही .


कदाचित त ् यांना अश ् या काही गोष ् टी माहिती होत ् या ज ् याचे ज ् ञान त ् याला नव ् हते .


कदाचित तो मूर ् ख दिसला असता .


पण तो फक ् त काळजी करत राहिला आणि इतकी , की त ् याला असे वाटू लागले की आपल ् याला आवडणारी नोकरी सोडणे हा एकाच मार ् ग आहे .


शेवटी मी आणि जो ने मिळून त ् याची काळजी उपस ् थित करण ् याचा एक मार ् ग शोधून काढला .


आणि मग जे घडलं ते नेहमीच अश ् या वेळी घडतं .


असं लक ् षात आलं की सगळ ् यांनाच ते प ् रश ् न आणि त ् या शंका होत ् या .


त ् यामुळे जो ला आता सहयोगीमिळाले होते . त ् यांना एकत ् र विचार करता येणार होता .


आणि हो , ह ् यामुळे अनेक वाद , विवाद आणि मतभेद झाले , पण त ् यामुळे सगळ ् यांना सर ् जनशील होण ् याची संधी मिळाली , तो प ् रश ् न सोडवण ् यासाठी आणि ते उपकरण बदलण ् यासाठी .


अनेक लोकांच ् या मते जो अशी व ् यक ् ती होती जी चुकीच ् या गोष ् टी उघडकीस आणते . फक ् त अशा बहुतांशी इतर लोकांप ् रमाणे तो विस ् क ् शिप ् त नक ् कीच नव ् हता , तो आपल ् या संघटनेशी आणि तिच ् या उद ् दिष ् टांशी एकनिष ् ठ होता .


पण त ् याने मतभेदाची इतकी भीती बाळगली होती , की शेवटी त ् याला शांत राहण ् याची भीती वाटू लागली .


आणि जेव ् हा त ् यानी बोलायचं धाडस केलं तेव ् हा त ् याला स ् वतःबद ् दल अनेक गोष ् टींचा शोध लागला आणि आपण कल ् पना केली नव ् हती इतकं आपल ् याकडे इतरांना देण ् यासारखं काही आहे , हे त ् याच ् या लक ् षात आलं .


आणि त ् याचे सहयोगी त ् याच ् याकडे एक विक ् षिप ् त व ् यक ् ती म ् हणून पहात नाहीत .


ते त ् याच ् याकडे एक मार ् गदर ् शक म ् हणून बघतात .


तर अशी संभाषणं सहज आणि वारंवार होण ् यासाठी आपण काय केलं पाहिजे ?


डेलफ ् ट विद ् यापीठाच ् या पीएचडी विद ् यार ् थ ् यांना अश ् या पाच विधानांचा प ् रस ् ताव मांडावा लागतो ज ् याचं ते समर ् थन करू शकतील .


ती विधानं कश ् याबद ् दल आहेत हे गौण असते , तो विद ् यार ् थी स ् वतःला त ् याबद ् दल तज ् ञ असल ् याचे सिद ् ध करू शकतो ह ् याला महत ् त ् व आहे .


मला असं वाटतं की एक अफलातून पद ् धत आहे . पण ही इतकी उशीरा आणि फक ् त पीएचडी विद ् यार ् थ ् यासाठी नसली पाहिजे जी मोजक ् याच वर ् गाशी सीमित राहते .


मला असं वाटतं की आपण लहान मुलांना आणि मोठ ् यांना आयुष ् यातील वेगवेगळ ् या टप ् प ् यावर हे शिकवलं पाहिजे , जर आपल ् याला विचारी संघटना आणि विचारी समाज हवा असेल तर .


वस ् तुस ् तिथी अशी आहे की आपण पाहिलेली मोठी संकटं ही क ् वचितच दडवून ठेवलेल ् या माहितीमुळे उद ् भवली आहेत .


ती येतात अश ् या माहितीपासून जी सगळ ् यांना मुक ् तपणे उपलब ् ध आहे , पण ज ् याकडे आपण पाठ फिरवून बसलो आहोत , कारण आपण त ् याचा उपयोग करू शकत नाही , किंवा आपल ् याला त ् याचा उपयोग करू इच ् छित नाही , आणि त ् यामुळे होणाऱ ् या वादाला सामोरे जाऊ इच ् छित नाही


पण जेव ् हा आपण बोलण ् याचे धाडस करतो , किंवा डोळसपणे बघण ् याचं धाडस करतो , तेव ् हा मतभेद होतात आणि आपण स ् वतःला आणि आजूबाजूच ् या सगळ ् यांना उत ् तम विचार करण ् यास सक ् षम बनवतो .


मुक ् तपणे माहिती उपलब ् ध असणे हा विल ् क ् ष ् णीय प ् रकार आहे , मुक ् त संघटना देखील महत ् वाच ् या आहेत .


परंतु सत ् य आपल ् याला मुक ् त करू शकत नाही जोवर त ् याचा वापर करण ् याचे कसब आणि सवय आणि बुद ् धिमत ् ता आणि धैर ् य आपण आत ् मसात करत नाही .


पारदर ् शकपणा म ् हणजे शेवट नाही .


ती सुरुवात आहे .


( टाळ ् या )


धन ् यवाद .


दोन वर ् षापुर ् वी मी अरुशा , टांझानिया येथील ‘ टेड ’ परिषदेच ् या मंचावर उभा होतो .


मी त ् या वेळी अतिशय थोडक ् यात माझ ् या एका अभिमानास ् पद निर ् मीती बद ् दल बोललो होतो .


ते एक साधे-सोपे यंत ् र होते , ज ् याने माझे आयुष ् य बदलुन टाकले .


त ् याआधी , मी माझ ् या मलावी येथील घरापासुन कधीच दूर गेलो नव ् हतो .


मी कधीही संगणक वापरला नव ् हता .


मी इंटरनेट कधीही पाहिलेले नव ् हते .


त ् या दिवशी मी स ् टेज वर घाबरलेला होतो .


मी इंग ् रजी विसरुन गेलो आणि मला उलटी कराविशी वाटत होती .


( हशा ) मी कधीही एवढया जास ् त प ् रमाणात अझुंगु लोकांमध ् ये उभा राहिलेलो नव ् हतो , अझुंगु म ् हणजे , गौर-वर ् णीय . ( हशा )


एक गोष ् ट आहे , जी मी त ् या वेळी सांगू शकलो नसतो .


पण , आत ् ता मला सांगायला बरे वाटत आहे .


ती गोष ् ट मी आज सांगणार आहे .


आमच ् या कुटुंबात सात मुलं आहेत .


मी सोडून बाकी सगळ ् या मुली ( माझ ् या बहिणी ) आहेत .


( चित ् र दर ् शवित ) हा मी आहे , माझ ् या वडीलांबरोबर , लहान असताना .


विज ् ञानातील अदभूत गोष ् टी ( मला ) समजण ् यापुर ् वी , मी एक साधा शेतकरी होतो , एका गरीब शेतकरय़ांच ् या देशात .


बाकी सर ् वांप ् रमाणेच आम ् हीही मका उगवत होतो .


एका वर ् षी मात ् र आमचे दैव फिरले .


इसवी सन २००१ मध ् ये आम ् हाला अतिशय भयंकर दुष ् काळाचा अनुभव आला .


पाच महिन ् यांच ् या कालावधीत सर ् व मलावीय जनता भुकेने मरायला लागली .


आम ् ही कुटुंबीय फक ् त एक वेळ रात ् रीचे जेवण घेत असू .


न ् सिमा ( मक ् याच ् या पिठाचा रोजच ् या जेवणातला खाद ् यपदार ् थ ) ह ् याचे फक ् त तीन घास आम ् हा प ् रत ् येकाला मिळत असत .


अन ् न आपल ् या शरीरातुन जात असते .


( त ् याशिवाय ) आपण मरुन जाऊ .


मलावीमध ् ये माध ् यमिक शाळेसाठी तुम ् हाला फी भरावी लागते .


उपासमारीमुळें मला इच ् छा नसतानाही शाळा सोडावी लागली .


मी माझ ् या वडीलांकडे पाहिले , आणी त ् या कोरडया शेतजमिनींकडे पाहिले .


तो भविष ् यकाळ मी मान ् य करु शकत नव ् हतो .


मला माध ् यमिक शाळेमध ् ये जायला खूप आवडत होते . त ् यामुळे शिक ् षण मिळण ् यासाठी मी कोणतीही गोष ् ट करायला तयार होतो .


मग मी एका ग ् रंथालयामध ् ये गेलो .


तिथे मी पुस ् तके वाचली , विज ् ञानावरची पुस ् तके , विशेशत : भौतिकशास ् त ् र विषयावरील .


मी इंग ् रजी फ़ार चांगल ् या पद ् धतीने वाचू शकत नव ् हतो .


मी आकृत ् या आणी चित ् रं हयांचा वापर करुन त ् यासंदर ् भातील शब ् द शिकलो .


एका पुस ् तकाने माझ ् या ज ् ञानामध ् ये भर घातली .


त ् यात असे लिहीले होते की पवनचक ् की पाणी खेचू शकते आणी विद ् युत निर ् मीती करु शकते .


पाणी खेचता येते याचाच अर ् थ त ् याने ( जमिनीचे ) सींचन करता येते . हा उपासमारीपासुन बचाव करण ् याचा एक मार ् ग ( होऊ शकेल ) , जी ( उपासमार ) आम ् ही त ् या वेळी अनुभुवत होतो .


म ् हणून मी ठरवले की मी एक पवनचक ् की माझ ् यासाठी बांधीन .


पण माझ ् याकडे कोणतीही सामूग ् री नव ् हती . मग मी एका भंगार वस ् तुंच ् या जागेत गेलो , जिथे मला सामग ् री मिळाली .


बरेच लोक , माझी आई सुद ् धा , म ् हणाले की मी वेडा आहे .


( हशा ) मला एक ट ् र   क ् टरचा पंखा , धक ् का समावेशक ( शॊक अबसॊर ् बर ) , पी.वी.सी पाईप मिळाले .


सायकलचा सांगाडा आणी जुन ् या सायकलीचा डायनामो ( dynamo ) ( ज ् याने सायकलचा दिवा लागतो ) वापरुन मी माझे यंत ् र बनविले .


पहिल ् यांदा ( या यंत ् राने ) फक ् त एक दिवा पेटला होता .


नंतर चार दिवे , ज ् याला स ् विच ( switch ) , आणि सर ् किट ब ् रेकर ( circuit breaker ) सुद ् धा लावले होते , जे विद ् युत-घंटेवर आधारित होते .


अजून एक यंत ् र आहे , जे जलसिंचनासाठी पाणी खेचते .


माझ ् या घराबाहेर लोकांच ् या रांगा लागायला लागल ् या , ( हशा ) त ् यांचे भ ् रमणध ् वनी ( मोबाईल ) चार ् ज करण ् यासाठी .


( टाळ ् या ) मी त ् यांच ् यापासुन सूटका करुन घेउ शकत नव ् हतो .


( हशा ) आणि मग पत ् रकार सुद ् धा आले , ज ् यामुळे ब ् लोगर ् स ( इंटरनेटच ् या माध ् यमातून लेखन करणारे ) आले , आणि त ् यामुळे मग टेड परिषदेमधुन मला बोलावणे आले .


मी ह ् या पूर ् वी कधीच विमान पाहिलेले नव ् हते .


मी कधीच हौटेल मध ् ये झोपलेलो नव ् हतो .


मग त ् या दिवशी अरुशा येथील ( टेडच ् या ) मंचावर मी इंग ् रजी विसरलो ( आणि ) असे काहीसे म ् हणालो " मी प ् रयत ् न केला . आणि मी बनविले . "


मला सगळ ् या लोकांना काहीतरी सांगायचे आहे , जे माझ ् यासारखे आहेत , जे अफ ् रिकन आहेत , आणि गरीब लोक जे त ् यांच ् या स ् वप ् नांसाठी लढत आहेत ,


देवाचा तुमच ् यावर आशिर ् वाद असो .


कदाचित एक दिवस तुम ् ही हे ( भाषण ) इंटरनेटवर पहाल .


माझे तुम ् हाला सांगणे आहे की , स ् वत : वर विश ् वास ठेवा .


काहीही झाले तरी प ् रयत ् न सोडू नका .


धन ् यवाद .


( टाळ ् या )


ऐकण ् याची क ् षमता आपण गमावत आहोत .


आपल ् या संवादाच ् या वेळेपैकी आपण जवळजवळ ६० टक ् के वेळ हा श ् रवणात घालवतो , तरीही ते समाधानकारक नसते .


आपण जे ऐकतो त ् याच ् या केवळ २५ टक ् केच लक ् षात राहतं .


आता — आपण किंवा हे व ् याख ् यान नव ् हे पण साधारणपणे हे सत ् य आहे .


( हशा ) आवाजाचा अर ् थ शोधणे अशी श ् रवणाची व ् याख ् या करू या .


ती एक मानसिक प ् रक ् रिया आहे , आणि ती माहिती मिळवण ् याची प ् रक ् रिया आहे .


आपण त ् यासाठी काही सहजसोपी तंत ् रं वापरतो .


त ् यांपैकी एक म ् हणजे नमुन ् याची ओळख .


( गर ् दीचे आवाज ) यासारख ् या एखाद ् या पार ् टीत , जर मी म ् हणालो , " " डेव ् हिड , सारा लक ् ष द ् या " " — तुमच ् यापैकी काहीजण नुकतेच सावरून बसले .


आपण नमुने ओळखतो गोंगाटाला संकेतापासून वेगळं करण ् यासाठी आणि खासकरून आपलं नाव .


फरक करणे हे अजून एक तंत ् र आपण वापरतो .


जर मी हा अनियंत ् रीत आवाज दोन मिनिटांपेक ् षा जास ् त वेळ चालू ठेवला , ( अनियंत ् रीत आवाज ) आपल ् याला तो अक ् षरशः ऐकू येणार नाही .


आपण फरकांचं श ् रवण करतो ; जे आवाज तसेच राहतात त ् यांना आपण सूट देतो .


आणि नंतर चाळण ् यांची एक पूर ् ण श ् रेणीच आहे .


या चाळण ् या सगळ ् या आवाजांपैकी आपल ् याला ज ् याकडे आपण लक ् ष देतो तिथे पोचवतात .


बहुतांशी लोकांना या चाळण ् यांची जाणीव नसते .


पण एका अर ् थी आपलं वास ् तव निर ् माण करतात , कारण आपण आत ् ता कुठे लक ् ष देत आहोत हे ते सांगतात .


मी आपल ् याला त ् याचं एक उदाहरण देतो .


आवाजात , श ् रवणात उद ् देश खूप महत ् वाचा आहे .


जेव ् हा माझं लग ् न झालं , मी माझ ् या पत ् नीला वचन दिलं कि दररोज मी तिचं ऐकेन अगदी पहिल ् यांदाच ऐकत असल ् यासारखं .


आता हि अशी एक गोष ् ट आहे ज ् यात मी दररोज कमी पडतो .


( हशा ) पण नात ् यात हवा असणारा हा महान उद ् देश आहे . ( हशा )


पण तोच सर ् वेसर ् वा नाही .


ध ् वनी आपल ् याला अवकाशात आणि वेळेत ठेवतो .


जर आत ् ता या सभागृहात आपण आपले डोळे बंद केले , तर आपल ् याला सभागृहाचे आकारमान कळेल प ् रतिध ् वनी आणि भिंतींवर आदळून परत येणाऱ ् या ध ् वनीमुळे ; आपल ् या आसपास किती लोक आहेत याची आपल ् याला कल ् पना आहे आपल ् याला येणाऱ ् या सूक ् ष ् म आवाजांमुळे .


आणि ध ् वनी आपल ् याला वेळेचीही जाणीव करून देतो , कारण ध ् वनीत नेहमीच वेळ हि घट ् ट रोवलेली असते .


वास ् तविक पाहता , मी असं सुचवेन कि आपलं श ् रवण हा मुख ् य मार ् ग आहे ज ् यामुळे आपण वेळेचा प ् रवाह अनुभवतो भूतकाळाकडून भविष ् याकडे .


म ् हणून , " " खणखणीत आवाज हा वेळ आणि अर ् थ आहे " " — एक उत ् तम वाक ् य .


मी सुरुवातीला म ् हणालो आपण श ् रवण करणं हरवत आहोत .


मी ते का म ् हणालो ?


यासाठी पुष ् कळ करणं आहेत .


सर ् वप ् रथम आपण मुद ् रणाचे अनेक मार ् ग शोधले — प ् रथम लिहिणे , नंतर ध ् वनीमुद ् रण आणि आता चलतचित ् रमुद ् रणसुद ् धा .


अचूक आणि काळजीपूर ् वक श ् रवणाचं अधिमूल ् य निव ् वळ नाहीसं झालं आहे .


दुसरं म ् हणजे , आता जगात इतका गोंगाट आहे , ( गोंगाट ) या दृश ् य आणि श ् राव ् य कर ् णकटू आवाजामुळे श ् रवण करणं हे खूप अवघड झालं आहे ; श ् रवण करणं हे थकवणारं आहे .


कित ् येक लोक हेडफोन ् सचा आसरा घेतात , पण ते यासारख ् या मोठ ् या सार ् वजनिक जागा , सामायिक संगीतिका , लाखो अतिसूक ् ष ् म वैयक ् तिक ध ् वनी आभासांत परिवर ् तीत करतात .


अशा परिस ् थितीत , कोणीच कोणाचं ऐकत नसतं .


आपण अधीर होत चालले आहोत .


आता वक ् तृत ् व नको आहे ; आपल ् याला संभाषणातील निवडक रंजक भाग हवा आहे .


आणि संभाषणकलेची जागा — भीषणतेने , मला वाटतं — वैयक ् तिक प ् रसारण घेत आहे .


मला ठाऊक नाही या संभाषणात श ् रवण किती आहे , जे दुर ् दैवाने सगळीकडे आहे , खासकरून UK मध ् ये .


आपण बधिर होत चाललो आहोत .


आपल ् या माध ् यमांना आपल ् यावर या प ् रकारच ् या मथळ ् यांनी किंचाळावं लागतं आपलं लक ् ष वेधून घेण ् यासाठी .


आणि त ् याचा अर ् थ आपल ् याला लक ् ष देणं अवघड आहे शांत , छान , सूक ् ष ् म गोष ् टींकडे .


आपण श ् रवण करणं हरवत आहोत हि एक गंभीर समस ् या आहे .


हे क ् षुल ् लक नाही , कारण श ् रवण हा आपल ् या आकलनाचा मार ् ग आहे .


सचेतन श ् रवण नेहमी आकलनाची निर ् मिती करतं , आणि केवळ त ् याच ् या अभावामुळे अशा गोष ् टी होऊ शकतात .


असं जग जिथे आपण एकमेकांचं काहीच ऐकून घेत नाही ती खरोखरच एक भीतीदायक जागा आहे .


म ् हणून मला आपल ् याला पाच साधे उपाय सांगायचे आहेत , ती अशी साधनं जी आपण आपल ् यासोबत नेऊ शकता , आपलं स ् वतःचं सचेतन श ् रवण सुधारण ् यासाठी .


आपल ् याला ते आवडेल का ?


श ् रोते : हो !


उत ् तम . पहिलं आहे मौन .


दिवसाला केवळ तीन मिनिटांचं मौन हा एक उत ् तम उपाय आहे आपल ् या कानांना पुनर ् जीवित आणि संतुलित करण ् याचा जेणेकरून आपल ् याला शांतता पुन ् हा जाणवू शकेल .


जर आपल ् याला परिपूर ् ण मौन शक ् य नसेल , शांतता स ् वीकारा , तीसुद ् धा उत ् तम आहे .


दुसरं , मी याला " " ध ् वनीमिश ् रणाचं साधन " " म ् हणतो . ( गोंगाट ) मग जरी आपण यासारख ् या गोंगाटात असाल — आणि आपण सारेचजण यासारख ् या जागांमध ् ये बराचसा वेळ व ् यतीत करतो — कॉफी बारमध ् ये मला किती ध ् वनीप ् रवाह ऐकू येऊ शकतात ?


त ् या मिश ् रणातील किती सुटे प ् रवाह मला ऐकू येत आहेत ?


आपण तलावासारख ् या सुंदर जागीदेखील ते करू शकता .


मला किती पक ् ष ् यांचा आवाज येतोय ?


ते कुठे आहेत ? ते तरंग कुठे आहेत ?


आपल ् या श ् रवणाची गुणवत ् ता वाढवण ् याचा हा एक खूप छान उपाय आहे .


तिसरं , या उपायाला मी " " रसग ् रहण " " म ् हणतो आणि हा खूप सुंदर उपाय आहे .


हा नीरस ध ् वनींची मजा लुटण ् याबाबत आहे .


हा , उदाहरणार ् थ , माझा फिरणारा ड ् रायर आहे .


( ड ् रायर ) ते एक नृत ् य आहे — एक , दोन , तीन ; एक , दोन , तीन ; एक , दोन , तीन .


मला ते आवडतं !


किंवा हा ऐकून बघा .


( कॉफी ग ् राइंडर ) वाह !


म ् हणजे , नीरस ध ् वनी खरंच मनोरंजक वाटतात — जर लक ् ष दिलं तर .


मी त ् याला " " अदृश ् य गायकसमूह " " म ् हणतो — तो आपल ् या भोवती सतत असतो .


पुढचा उपाय हा बहुदा या सर ् वांपैकी खूप महत ् वाचा आहे , जर आपण केवळ एक गोष ् ट दूर केली तर .


हा आहे श ् रवणाची स ् थिती — ती कल ् पना ज ् यानुसार आपण आपली श ् रवणाची जागा बदलू शकता जे आपण ऐकता आहात त ् यासाठी योग ् य असलेल ् या जागी जाण ् याची .


हे त ् या चाळण ् यांबरोबर खेळणं आहे .


आठवताहेत मी दिलेल ् या त ् या चाळण ् या ?


ते त ् यांना तरफांसारख हलवायला सुरुवात करत आहे त ् यांची जाणीव करून घेण ् यासाठी व विविध जागांवर हलवण ् यासाठी


या काही थोडक ् या श ् रवणाच ् या जागा आहेत , किंवा त ् यांच ् या श ् रेणी आहेत , ज ् या आपण वापरू शकता .


तशा पुष ् कळ आहेत .


त ् यांची मजा लुटा . ते खूप रोमांचक आहे .


आणि शेवटी , एक संक ् षिप ् त शब ् द .


आपण हा श ् रवण करताना , संवाद साधताना वापरू शकता .


जर तुम ् ही त ् यापैकी कुठल ् याही भूमिकेत असाल — आणि मला वाटतं हे व ् याख ् यान ऐकणारा प ् रत ् येकजण त ् यात आहे — तो संक ् षिप ् त शब ् द आहे RASA . जो एक संस ् कृत शब ् द आहे " " रस " " किंवा " " सार " " यासाठी . आणि RASA म ् हणजे " " Receive , " " अर ् थात व ् यक ् तीकडे लक ् ष द ् या ; " " Appreciate , " " म ् हणजे " " हं , " " " " ओह , " " " " ठीक " " असं म ् हणणे ; " " Summarize " " — " " सारांशाने " " हा शब ् द संभाषणात खूप महत ् वाचा आहे ; आणि " " Ask , " " नंतर प ् रश ् न विचारा .


ध ् वनीची मला अतिशय आवड आहे , ते माझं जीवन आहे . मी


त ् यावर एक पूर ् ण पुस ् तक लिहीलं आहे . मी श ् रवणासाठी जगतो .


बऱ ् याच लोकांना ती अतिशयोक ् ती वाटते .


पण मी हे मानतो कि प ् रत ् येक मानवाने जाणीवपूर ् वक श ् रवण करण ् याची गरज आहे परिपूर ् ण आयुष ् य जगण ् यासाठी — आपल ् या भोवतालच ् या भौतिक जगाशी अवकाश आणि काळाने जोडलेलं , एकमेकांना समजून घेण ् यात जोडलेलं , आणि अर ् थातच अध ् यात ् माशी जोडलेलं , कारण मला महित असलेल ् या अध ् यात ् माच ् या प ् रत ् येक मार ् गाच ् या मुळाशी श ् रवण आणि चिंतन आहे .


म ् हणूनच आपल ् या शाळांमध ् ये श ् रवण हे एक कौशल ् य म ् हणून शिकवण ् याची गरज आहे .


ते का शिकवलं जात नाही ? हे अतर ् क ् य आहे .


आणि जर आपण श ् रवण शाळांमध ् ये शिकवू शकलो , तर आपण आपलं श ् रवण त ् या भयंकर , भीषण जगाकडे , ज ् याबद ् दल मी बोललो , जाणाऱ ् या निसरड ् या उतारावरून हटवू शकतो आणि अशा जागी हलवू शकतो जेथे प ् रत ् येकजण नेहमी जाणीवपूर ् वक श ् रावण करतो आहे , किंवा ते करण ् याची क ् षमता बाळगून आहे .


आता , मला हे महित नाही ते कसं करायचं , पण हे TED आहे , आणि मला वाटतं TED समुदाय काहीही करू शकतो .


म ् हणून मी आपल ् याला माझ ् याशी जोडले जाण ् याची , आपापसांत जोडले जाण ् याची कार ् यप ् रसारणासाठी विनवतो .


आणि शाळांमध ् ये श ् रवण शिकवण ् याचा आग ् रह धरू या आणि एका पिढीतील जग परिवर ् तीत करू या एका सचेतन , श ् रवण करणाऱ ् या जगात — एक संबंधांचं जग , एक समजूतदार जग आणि एक शांततामय जग .


आज माझं ऐकून घेतल ् याबद ् दल आभारी आहे .


( टाळ ् या )


( संगीत ) ( टाळ ् या ) ( संगीत ) ( टाळ ् या )


टेडमधल ् या सर ् वांना धन ् यवाद . क ् रिस आणि एमीचे विशेष आभार .


_ _ NULL _ _


मला बरेच आठवडे झोप लागली नाही .


मी नील बरोबर बसून आमच ् या कमी झोपेची तुलना करत होतो . ह ् या अपेक ् षेनेही , मी इतका आतुर कधीच झालो नव ् हतो . आणि अशा वेळी , माझ ् या लक ् षात आलंय की मी असं करतो . ( हशा ) _ _ NULL _ _ आणि नंतर त ् यातला तुमचा सहभाग _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ मी माझं पहिलं पुस ् तक संपवण ् याच ् या प ् रयत ् नात होतो , मी रोज झोपाळलेल ् या अवस ् थेत भटकत होतो . कारण मी रात ् री १२ ते ५ लिहित असे .


_ _ NULL _ _ तिथे बरेच लेखक होते — हे म ् हणजे लेखकांचे सामान ् य माणसांशी असलेले दरडोई प ् रमाण जास ् त असण ् याइतके होते


माझी आई आणि बहिणही शिक ् षिका होत ् या . _ _ NULL _ _


त ् यामुळे मी नेहमी त ् यांना त ् यांच ् या आयुष ् याबद ् दल बोलताना ऐकलेय आणि ते किती स ् फूर ् ती देणारे होते , आणि खरंच सर ् वात मेहनती होते आणि माझ ् या माहितीतल ् यांना सतत प ् रेरणा देत आहेत .


_ _ NULL _ _ ते अनेक प ् रश ् नांचा व संधर ् षाचा सामना करत होते .


ह ् यातील एक प ् रश ् न असा की माझे बरेच मित ् र शहरातल ् या शाळेत शिकवत होते , _ _ NULL _ _ विशेषतः लेखन आणि वाचन यामधे .


आता , यातील अनेकजण अशा घरांमधले होते , जिथे घरात इंग ् लिश बोलत नाहीत , _ _ NULL _ _ शिक ् षणातल ् या अक ् षमता होत ् या आणि अर ् थात ते शाळेत काम करत होते ज ् या कधीकधी आणि बऱ ् याचदा कमी निधीमधे चालतात .


म ् हणूनच ते माझ ् याशी याबद ् दल बोलताना म ् हणत , माहित आहे , आम ् हाला खरंतर गरज आहे ती फक ् त जास ् त लोकांची , जास ् त व ् यक ् ती , जास ् त व ् यक ् तीगत लक ् ष , जास ् त तास , लोकांचे जास ् तीचे कौशल ् य ज ् यांना इंग ् लिशचे कौशल ् य आहे आणि मुलांसोबत व ् यक ् तीगत काम करु शकतील . " " मी म ् हणेन , " " तुम ् ही त ् यांच ् याबरोबर असे काम आताच का करत नाही ? " " _ _ NULL _ _


म ् हणजे एका दिवसात मुले होतात १५०,१८०,२००


आम ् ही प ् रत ् येक मुलाला दर आठवड ् याला एक तासतरी कसा देऊ ? त ् यासाठी तुम ् हाला आठवड ् याच ् या वारांना गुणावे लागेल किंवा शिक ् षकांच ् या प ् रती काढाव ् या लागतील .


तेव ् हा आम ् ही ह ् याबद ् दल बोलायला लागलो .


आणि ह ् याचवेळी मी , माझ ् या माहितीच ् या खूप लोकांचा विचार केला : लेखक , संपादक , पत ् रकार , पदवीधर विद ् यार ् थी , सहायक अध ् यापक , तुम ् ही म ् हणाल ते .


असे सगळे लोक ज ् यांचे कामाचे तास लवचिक असतात आणि ज ् यांना इंग ् लिश भाषेत रस आहे — मला इंग ् लिश भाषेत रस वाटण ् याची आशा आहे , पण सध ् या मी ती चांगली बोलत नाही . ( हशा ) मी प ् रयत ् न करतोय . मला वेळ लागेल .


_ _ NULL _ _ अशा दृष ् टीने की ते लोकशाहीचे आणि सुशिक ् षित आयुष ् याचे पोषण करते .


आणि त ् यांच ् याकडे , त ् यांचा वेळ होता आणि त ् यांची आपुलकी होती , पण त ् याचवेळी माझ ् या समाजात मला माहित असलेला असा कोणताही मार ् ग नव ् हता की जो ह ् या दोन गटांना एकत ् र आणेल .


तेव ् हा मी सेनफ ् रान ् सिस ् कोला परत आल ् यावर आम ् ही ही इमारत भाड ् याने घेतली .


आणि तिथून मॅकस ् विनीचे त ् रैमासिक आम ् ही वर ् षातून दोन-तीनदा प ् रकाशित करायचो , _ _ NULL _ _ आम ् ही ती मासिकं प ् रथमच एका कार ् यालयात हलवणार होतो , याआधी ते


माझ ् या ब ् रुकलिनमधल ् या स ् वैपाकघरात होत असे .


आम ् ही ते कार ् यालयात हलवणार होतो , खरंतर आम ् ही एका शिकवणी- केंद ् राबरोबर ही जागा वाटून घेणार होतो .


आम ् हाला वाटलं , " " आमच ् याकडे हे लेखक , संपादक आणि सर ् वजण असतील — जणूकाही लिहिणारा समाजच — रोजच ते त ् या कार ् यालयात येतील , आपण त ् या इमारतीचा पुढचा भाग मुलांसाठी खुला ठेवू , ती शाळेनंतर तिथे येऊ शकतील , त ् यांच ् या लेखी गृहपाठात जास ् तीची मदत मिळेल तर ह ् या दोन गटांमधे मुळात काहीही अडथळा नाही , बरोबर ? _ _ NULL _ _ आम ् ही आमच ् या हातातले काहीतरी काम करत असू , दुपारी २ : ३० ला मुलांचा लोंढा येईल व हातचे काम बाजूला ठेवू , किंवा ते नंतर करु किंवा तसेच काहीतरी .


दुपारचे ते तास तुम ् ही परिसरातल ् या विद ् यार ् थ ् यांना द ् याल .


तर , आमच ् याकडची जागा भाडयाने दिली , घर-मालकांचा पाठिंबा असून हे म ् युरल केले , हे चेरिस वेअर म ् युरल आजे , जे मुख ् यत : छापील शब ् दाचा पूर ् ण इतिहास चित ् रात सांगते ते समजायला तसा वेळ लागतो आणि तुम ् ही रस ् त ् याच ् या मध ् यात उभे रहाता .


तेव ् हा , ही जागा आम ् ही भाडयाने दिली .


_ _ NULL _ _ ' ही जागा किरकोळीने देण ् याची आहे ,


_ _ NULL _ _


तुम ् ही फक ् त शिकवण ् याचे केंद ् र ठेवू नका . तेव ् हा मला वाटलं " " हा हा ! खरंच ! " " आणि आम ् हाला काय विकावे हे धड काही सुचेना पण आम ् ही लागणारे सगळे संशोधन केले .


ते एक प ् रतिक ् षालय असल ् याने त ् याची जमीन रबराची होती , ध ् वनी शोषणाऱ ् या फरशा , प ् रखर दिवे होते


हे सगळे काढून टाकल ् यावर खाली सुंदर लाकडी जमीन मिळाली , पांढरी सफेदी लावलेले खांब व एक वेगळे रुप — ह ् या जागेचे नूतनीकरण करताना कोणी म ् हणाले , " हे तर जहाजाच ् या तळघरासारखं दिसतंय . "


आणि आम ् ही सभोवती पाहिलं आणि दुसरं कोणीतरी म ् हणालं , " " तुम ् ही चाचांना लागणारं सामान विकायला हवंत . " " ( हशा ) तर आम ् ही केलं ते हे , ज ् याने सर ् वांनाच हसू आलं , आणि आम ् ही म ् हटलं , " " ह ् यात काहीतरी अर ् थ आहे .


आपण चाचांसाठी लागणाऱ ् या सामानाचे दुकान उघडूया . " "


हे सगळं एका थोर सुताराने केलंय , आणि _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ स ् कर ् व ् ही रोगाशी सामना करणाऱ ् या ह ् या वस ् तू .


आमच ् याकडे पायांचे खुंट आहेत , हाताने घरी केलेले , जे तुम ् हाला बसवतात .


तिथे वर बरेच डोळ ् यांचे पैच ठेवले आहेत , तिथला काळा स ् तंभ डोळ ् यांचे पैच ठेवण ् यासाठी रोज वापरतात आणि पिस ् तुल आहे _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


तर हे दुकान चालू झाले आणि ह ् या कुंडात आम ् ही भरुन ठेवलेला खजिना मुलं शोधतात .


हे डोळे आहेत , तुमचे पडले असले तर .


_ _ NULL _ _ " चाचांशी केलेले व ् यावहारिक विनोद . "


तुम ् ही हे वाचताना आम ् ही ओट ् यामागचा एक दोर ओढतो आणि तुमच ् या डोक ् यावर आठ खोटी डोकी पडतात .


ही माझी कल ् पना — लोकांच ् या डोक ् यावर काहीतरी पडायला हवं .


तीच ही खोटी डोकी , आणि हे माशांचं नाट ् यगृह आहे , जे तीन आसने असलेली एक खाऱ ् या पाण ् याची टाकी होती , _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ पडद ् यांमागे मेकस ् वेनीच ् या कार ् यालयांमधे आम ् ही सगळे मासिक , पुस ् तक प ् रकाशन किंवा असेच काहितरी काम करत असू .


मुले आत येतील — _ _ NULL _ _


आम ् ही जागा तयार केली , ती उघडली , आम ् ही महिनोन महिने जागेचं नूतनीकरण करण ् यात घालवले .


आमच ् याकडे टेबले , खुर ् च ् या , कॉंप ् युटर सगळे काही होते .


मी पालो आल ् टोमधल ् या , सुटीच ् या हॉटेलातल ् या एका डॉट कॉम सेलला गेलो आणि पेडलची सोय असलेले अकरा जी-फोर आणले .


_ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ लेखक , बरेच वर ् षांचे ओळखीचे होते .


आम ् ही बसलो , दुपारी दोनला समोर फुटपाथवर बोर ् ड ठेवला.त ् याच ् यावर लिहिले , " " फुकट शिकवणी- इंग ् लिशच ् या आणि लेखनाच ् या अडचणींसाठी — फक ् त या.सगळे मोफत आहे . " " आणि आम ् हाला वाटलं , " " वा , आता मुलं वावटळीसारखी आत येतील , _ _ NULL _ _


आणि आम ् ही वाट पाहिली , टेबलांपाशी बसलो , आणि खूप थांबलो .


आणि सगळेच निराश होऊ लागले . कारण आम ् ही आठवडेच ् या आठवडे थांबलो आणि कोणीही आलं नाही .


कोणी आम ् हाला सावध केलं की इथे पुरेसा विश ् वास नसेल , कारण आम ् ही चाचांच ् या दुकानामागे होतं . ( हशा ) _ _ NULL _ _


आणि त ् याच वेळी , मी निनावे केलिगरी ह ् या सॅन फ ् रान ् सिस ् कोत शिक ् षिका असलेल ् या आणि मेक ् सिको सिटीत शिकवणाऱ ् या एका बाईला समजावलं की — तिच ् याकडे शिकवण ् याचा सर ् व अनुभव होता , तिला शिक ् षणाची माहिती होती , _ _ NULL _ _ तिला मेक ् सिको सिटीतून इथे यायला पटवलं


ती आमची एक ् सिक ् युटिव ् ह डायरेक ् टर झाली .


लगेचच तिने काही शिक ् षकांसह प ् रवेश केला शिवाय पालक , मुलं आणि सगळं काही आलं आणि अचानक दररोज केंद ् र भरायला लागलं .


आणि आम ् ही रोज जे नवं देत होतो ते म ् हणजे एकावेळी एकाकडे लक ् ष देणे . आमचं ध ् येय होतं


प ् रत ् येक मुलाला व ् यक ् तीगत लक ् ष ् य


तुम ् हाला माहित आहे , असं सिद ् ध झालंय की वर ् षभर मुलाला ३५-४० तास व ् यक ् तीगत मिळालं तर तो एक ग ् रेड वर जाऊ शकतो .


बहुतेकांच ् या घरी इंग ् लिश बोलत नाहीत .


ते तिथे येतात , खूपवेळा त ् यांचे पालक — _ _ NULL _ _ मी बर ् कलेच ् या लिलावातून आणलेले आहेत — _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


तुम ् ही ह ् या व ् हेलेन ् सिया स ् ट ् रीटवरच ् या त ् या दोन इमारतींमधे दुपारी दोन , अडीचच ् या सुमाराला पाहिलंत तर बरेचदा _ _ NULL _ _ हे खूप अजब आहे , कारण एकप ् रकारे ही शाळा आहे .


पण इथे काहितरी मानसिक बदल होतोय _ _ NULL _ _


आणि दुसरी गोष ् ट म ् हणजे , कसलाही कलंक नसणे .


ती " " मदतीची गरज असलेल ् यांसाठीच ् या केंद ् रात " " _ _ NULL _ _


पहिलं म ् हणजे , ते चाचांच ् या वस ् तूंचं म ् हणजेच वेडपट ठिकाण होतं .


दुसरं म ् हणजे , त ् याच ् या मागेच एक प ् रकाशन कंपनी होती .


त ् यामुळे आमचे प ् रशिक ् षक अनेकदा त ् याच टेबलांवर खरोखरच काम करत होते . _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ ते प ् रकाशन केंद ् रही होतं — _ _ NULL _ _


तेव ् हा कलंक वाटण ् यासारखं काही नाही .


सगळे एकत ् र काम करत . हा सृजनशील प ् रवास आहे .


ते मोठ ् यांना पाहून त ् यांचे वागणे आदर ् श मानतात .


_ _ NULL _ _


मुले त ् यांच ् याकडे वळून एखादा प ् रश ् न विचारतात सर ् व गोष ् टी एकमेकांना पूरक आहेत .


तिथे बरीच देवघेव होते . एकच प ् रश ् न , विशेषत : मेकस ् विनीकडे काम करणाऱ ् यांचा आहे , जो त ् यांनी पहिल ् यापासून आणला नसून असा आहे की , मोरी एकच आहे . ( हशा ) ६० मुले असताना हे त ् रासाचे आहे .


_ _ NULL _ _ दिवसात , संपूर ् ण व ् यक ् तीगत लक ् ष मिळाल ् याने मुलं नंतर घरीच जातात , रेंगाळत नाहीत .


ती टि.व ् ही.समोर गृहपाठ करत नाहीत .


ती ५.३० वाजता घरी जातात , कुटुंबामधे , इतर छंद जोपासायला , बाहेर जायला , खेळायला .


एकत ् र बांधलेल ् या अनेक सुखी समाजांचे सुखी शहर व सुखी जग होते .


तर सगळ ् याचे रहस ् य आहे गृहपाठ ! ( हशा ) ( टाळ ् या ) तात ् पर ् य असं आहे — व ् यक ् तीगत लक ् ष .


_ _ NULL _ _ मग त ् याचे साधारण ५० झाले , आणि नंतर दोनशे !


आणि आज आमच ् या पटावर १४०० स ् वयंसेवक आहेत .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ खांद ् याला खांदा लावून , लक ् ष एकाग ् र करुन , _ _ NULL _ _ यांच ् यावर प ् रकाशझोत पाडून , कमालीचे परिवर ् तन घडवणार आहे . कारण खूप मुलांना याआधी लक ् ष कधीच मिळालं नव ् हतं .


म ् हणून आम ् ही म ् हणतो , " " तुम ् हाला जरी 6 महिन ् यांतून एका रविवारी २ तास वेळही पुरेसा होईल . " " शिक ् षक-संख ् या जलद वाढण ् याचं तेही एक कारण आहे .


मग आम ् ही म ् हणालो , " " दिवसा आपण ही जागा कशी वापरणार आहोत , _ _ NULL _ _ तेव ् हा दुपारी वर ् ग घ ् यायला सुरवात केली .


दररोज , बाहेर सहल असते , जिथे ते एकत ् र पुस ् तक बनवतात हे बघा त ् याचे टायपिंग होत आहे .


हा वर ् ग लेखनात खूप उत ् साही झाला .


कुठल ् याही वेळी वर ् गाचा फोटो काढला , तर नेहमी अशासारखाच येतो .


तर हे त ् यांनी केलेल ् यातलं एक पुस ् तक आहे .


पुस ् तकाचं शीर ् षक बघा , " " कधीही तपासलं न गेलेलं पुस ् तक : टायटॅनिक


आणि त ् यातली पहिली ओळ आहे , " " पूर ् वी टायटानिकबद ् दलचं एक सिंडी नावाचं पुस ् तक होतं . " " तर तेव ् हा त ् यांच ् या मागे एकजण हे टाईप करत असतो , पूर ् ण गांभिर ् याने , ज ् याने ती भारावून जातात .


तेव ् हा आम ् हाला अजून थोडे शिक ् षक मिळतात .


हा एका कार ् यक ् रमातला काही शिक ् षकांचा फोटो आहे .


_ _ NULL _ _ आम ् ही काय करावं हे ते सांगतात .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


आम ् ही कोलेजच ् या निबंधांचं काम करतोय . _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


मला त ् यांनी हिंसक जगात शांतता कशी मिळवावी ह ् यावर लिहायला हवे आहे . " " _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


ती त ् यांचे पुस ् तक प ् रकशित करणार आहे .


बे भागातल ् या पुस ् तकाच ् या सर ् व दुकानांमधे ते असेल _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


आणि पुढे हाच पायंडा पडला . जास ् त पुस ् तके .


आता आम ् हाला पुस ् तकांचे जणू व ् यसन लागले आहे .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ अनेक तास दिलेले पाचवे , सहावे पुनर ् लेखन — _ _ NULL _ _


ती इतर कुठे ठेवणार , नाही का ?


त ् यातून भाडं देता येतं


पण लोक येतात — _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ त ् यामागे , त ् यांना शिकत असलेली मुलं दिसत .


ही बाहेरची सहल आहे . ते खरेदी करत , _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ कारण ते रस ् त ् यालगत होत . ते लोकांना खुलं होत .


_ _ NULL _ _ " " अरे , आमच ् याकडे अशी जागा का नाही ?


त ् यांच ् यातले बरेचजण पूर ् वी शिक ् षणात होते _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ त ् यांनी त ् यांचे स ् वत : चे काम उभे केले .


_ _ NULL _ _


तेव ् हा न ् यू यॉर ् क मधला गुन ् ह ् यांशी लढणारा समाज पाहिल ् यावर त ् यांनी ब ् रुकलिनमधे सुपरहिरोंना लागणाऱ ् या सामानाचं दुकान काढलं .


हे सेम पोटच ् या सुंदर डिझाइनने केले आहे .


_ _ NULL _ _ आतापर ् यंत न दिलेल ् या सगळ ् या सेवा _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


हे हाती केलेले आहे .


ही वस ् तूंचा पुनर ् वापर केल ् यासारखी किंवा तशीच आहेत .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ सांगतो की तुम ् ही शौर ् याची एक शपथ म ् हटली पाहिजे , _ _ NULL _ _


व ् यक ् तीश : मला वाटतं ही एक समस ् या आहे .


कारण त ् यांना ती छातीवर हात ठेवून वगैरे घ ् यावी लागते .


हा गुप ् त ओळखीचा संच आहे .


_ _ NULL _ _ ही होवोकेनला रहाणारी अमेरिकन स ् त ् री _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ पंखे चालू करतो व तुम ् हाला केपची मजा कळते .


तुम ् ही वर जाऊन असे दिसले की केपचा _ _ NULL _ _


आता , हा गुप ् त दरवाजा जे एक चालताना न दिसणारे शेल ् फ आहे पण ते हळूच उघडते ,


सगळे योजक , सगळे बिल ् डर सर ् वजण स ् थानिक आणि सगळावेळ प ् रो-बोनो होते .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


तर ही शाळा आहे , ही शाळा नाही ,


_ _ NULL _ _


तो त ् यापासून पळू शकला नाही .


तो लवकर संपवणे , उरकणे ही जणू चटकच लागते , _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


आता त ् याची ५ पुस ् तके प ् रकाशित झाली आहेत .


त ् याने पराभूत सुपरहिरोंच ् या डॉक ् युमेंटरीच ् या प ् रहसनाचे सहलेखन केले _ _ NULL _ _ त ् याने " " पेंग ् विन बालबॉआ " " ही मालिका लिहिली , ज ् यात आहे मारामारी — बॉक ् सिंग — पेंग ् विन पुस ् तक .


_ _ NULL _ _ ८२६ न ् यू यॉर ् कच ् या मदतीसाठी , जिथे तो रोज असतो .


तो त ् याच ् या ध ् येयाने प ् रेरित झाला आहे . आता तो भावंडांनाही आणतो .


कुटुंबातले चारजण रोज येतात .


तर , आता मी भरभर आढावा घेतो .


हे एल.ए. आहे , इको पार ् क टाइम ट ् रव ् हल मार ् ट : _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


तुम ् हाला सगळं दिसतंय ; ७-११ असावं तसंच आहे .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ असो.तर मी पुढे जातो .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _ ओस ् टिनमधले ओस ् टिन बेट केव ् ह ; _ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


आता मी टेड-स ् वप ् नाकडे जातो , ठीक आहे ?


ओक़े . माझ ् याकडे एक मिनिट आहे.तर टेड-विश : _ _ NULL _ _ आणि माहितीच ् या संस ् था असा मार ् ग शोधतील तुमच ् याजवळच ् या सर ् वजनिक शाळेत प ् रत ् यक ् ष सहभागी व ् हा आणि ते कसे झालात याची गोष ् ट सांगा , _ _ NULL _ _ हजारो ! — परिवर ् तनाच ् या सहभागाची .


पुढची उत ् तुंग झेप !


मला माहिती आहे इथले बरेच लोक आधीच खरंच खूप रंजक गोष ् टी करत आहेत .


हे सत ् य आहे.तेव ् हा आम ् हाला ह ् या गोष ् टी सांगा व इतरांना वेबसाईटवर प ् रेरणा द ् या .


मी एक वेबसाईट काढली आहे .


मी म ् हणेन " " आम ् ही " " , " " मी " " नाही . मला आशा आहे की ह ् या सभेचे प ् रेक ् षक आपल ् या सार ् वजनिक शाळांमधल ् या सहभागाच ् या नव ् या युगात जातील .


_ _ NULL _ _ तुमचे नाविन ् य शोधणारे मन , कौशल ् य आणि समाजातले तसेच शिक ् षक यांची भागिदारी कराल .


शिक ् षकांना नेहमी मार ् गदर ् शन करु द ् या .


तुमची उपयुक ् तता ते तुम ् हाला सांगतिल.मला आशा आहे तुम ् ही पाऊल टाकाल व मदत कराल .


_ _ NULL _ _


_ _ NULL _ _ शिक ् षकांचा सल ् ला घ ् या . ते मदत कशी करावी सांगतील .


_ _ NULL _ _ _ _ NULL _ _


ही वेबसाईट चालू झाली आहे , त ् यावर काही गोष ् टीही आहेत , खूप कल ् पनापण . त ् याचं नाव " " एकदा एका शाळेत " " _ _ NULL _ _


ही साईट प ् रत ् येक गोष ् ट नोंदवेल . या सभेमधून आलेला आणि जगातला प ् रत ् येक प ् रकल ् प नोंदवेल . तेव ् हा वेबसाईटवर जा , स ् फूर ् ती देणाऱ ् या अनेक कल ् पना दिसतील आणि तुम ् ही सुरवात केलीत की तुमच ् या प ् रकल ् पांची भर पडेल .


होट स ् टुडियोने वेळेच ् या बंधनातही छान काम केले . साईट पहा .


_ _ NULL _ _ आणि ह ् या प ् रक ् रियेमधे मार ् गदर ् शन करेल व तुम ् ही बदल घडवाल .


शाळांना तुमची गरज आहे . शिक ् षकांना गरज आहे .


विद ् यार ् थी व पालकांना प ् रत ् यक ् ष तुमची गरज आहे : व ् यक ् तीश : तुमची व तुमच ् या खुल ् या मनाची आणि उघडे कान व अमर ् याद अनुकंपा , मुलांशेजारी बसा , ऐकत आणि सहमती देत प ् रश ् न विचारत एका वेळी तासन तास


ह ् यातील काही मुलांना त ् यांचे गुण खरंच बिलकुल माहित नसतात : त ् यांची हुशारी व त ् यांच ् याकडे सांगण ् यासारखं किती असतं .


तुम ् ही त ् यांना सांगू शकता . तुम ् ही त ् यावर प ् रकाश टाकू शकता , _ _ NULL _ _


खूप खूप धन ् यवाद .


तर , मी दाखवणार आहे एक अलिकडचा अध ् याय भारतातल ् या कदाचित जगातील सर ् वात प ् रदीर ् घ सोप ऑपेरा चा , जो आहे क ् रिकेट .


आणि हा कायम चालू रहावा , कारण माझ ् यासारख ् या लोकांची रोजीरोटी त ् यावर चालते .


एका सर ् वसाधारण सोप ऑपेरा मध ् ये असावं असं सर ् वकाही यात आहे . यात आहे प ् रेम , आनंद , खुशी , दुखः , अश ् रू , हसू , भरपूर लबाडी , कारस ् थान .


आणि सगळ ् या चांगल ् या मालिकांप ् रमाणं तेही अचानक २० वर ् षं उडी घेतं प ् रेक ् षकांच ् या आवडीतील बदलानुसार .


आणि अगदी तेच क ् रिकेटनं केलं आहे .


तो २० वर ् षं पुढं गेला २० षटकांचा खेळ म ् हणून .


आणि त ् याबद ् दलच मी बोलणार आहे , कसा एक छोटासा बदल , खूप मोठ ् या क ् रांतीचा मार ् ग दाखवतो .


पण नेहमीच असं नव ् हतं .


क ् रिकेट नेहमीच नव ् हता असा वेगवान पिढ ् यांचा खेळ .


एक काळ होता जेव ् हा क ् रिकेट खेळलं जायचं , वेळेचं बंधन नसणारे कसोटी सामने खेळले जायचे , जेव ् हा खेळ संपेपर ् यंत खेळतच रहायचे .


आणि हा मार ् च १९३९ मधील सामना तीन मार ् चला जो सुरु झाला आणि चौदा मार ् चला संपला .


आणि संपला तोही इंग ् रज खेळाडूंना डर ् बनहून केप टाऊनला जायचं होतं म ् हणून , जो दोन तासांचा रेल ् वे प ् रवास आहे , १७ला निघणारं जहाज पकडण ् यासाठी , कारण दीर ् घ काळासाठी पुढचं जहाज नव ् हतं .


त ् यामुळं , तो सामना मध ् येच संपवला गेला .


आणि त ् यातला एक इंग ् रज फलंदाज म ् हणाला , " " माहितीये का ?


आणखीन अर ् धा-एक तास आणि आम ् ही जिंकलो असतो . " " ( हशा ) अजून अर ् धा-एक तास , १२ दिवसांनी .


त ् यामध ् ये दोन रविवार आले . पण अर ् थातच रविवार हा चर ् चचा दिवस . त ् यामुळं रविवारी खेळायचं नाही . आणि एक दिवस पाऊस पडला . म ् हणून , ते सारे एकमेकांशी गप ् पाटप ् पा करत बसून राहिले .


पण भारत क ् रिकेटच ् या प ् रेमात पडण ् याचं एक कारण आहे . कारण आमच ् या आयुष ् याचा वेग जवळपास क ् रिकेटसारखाच होता .


( हशा ) महाभारतही असंच होतं , नाही का ?


दिवसा युद ् ध करायचं . मग सूर ् यास ् त होणार , म ् हणून सगळे घरी परतणार .


आणि मग डावपेच बनवायचे , आणि दुसर ्  या दिवशी परत यायचं , आणि परत घरी जायचं .


महाभारत आणि आपलं क ् रिकेट यांमध ् ये एकच फरक होता की क ् रिकेटमध ् ये सगळे जिवंत रहायचे , दुसऱ ् या दिवशी परत येऊन लढण ् यासाठी .


राजपुत ् रांनी या खेळाला आश ् रय दिला , खेळावरच ् या प ् रेमामुळं नव ् हे , तर एक साधन म ् हणून , जवळीक साधायचं इंग ् रज राज ् यकर ् त ् यांशी .


पण भारतीय क ् रिकेटच ् या प ् रेमात पडण ् याचं अजून एक कारण आहे , ते म ् हणजे , फक ् त एक लाकडाची फळी आणि एक रबराचा चेंडू , आणि कितीही भिडू मिळून कुठंही खेळू शकत होते .


हे बघा . ढिगाऱ ् यावर खेळता येई काही दगडांजवळ . छोट ् या दोस ् तांसोबत खेळता येई . कुठंही स ् क ् वेअर मारता यायचा नाही , कारण बॅट भिंतीवर आपटे . एअर कंडीशनिंग आणि केबल वायर ् स विसरु नका .


( हशा ) गंगेच ् या किनारी खेळता येई . गंगेप ् रमाणंच पूर ् वापार स ् वच ् छ असा खेळ आहे हा .


किंवा जमिनीच ् या एका छोट ् या तुकड ् यावर अनेक खेळ खेळता यायचे , अगदी आपण नक ् की कुठल ् या खेळात आहोत हे कळत नसलं तरी .


( हशा ) तर अशा पद ् धतीनं , हा कुठंही खेळता येतो .


पण हळू-हळू हा खेळ पुढं सरकला , तुम ् हाला माहिती आहे , शेवटी .


नेहमी पाच दिवस मिळतीलच असं नाही . म ् हणून , आम ् ही पुढं गेलो , आणि आम ् ही ५० षटकांचं क ् रिकेट खेळायला सुरवात केली .


आणि मग एक प ् रचंड अपघात झाला .


भारतीय खेळात , आम ् ही काहिही घडवून आणत नाही . अपघात होतात आणि आम ् ही फक ् त योग ् य वेळी योग ् य ठिकाणी हजर असतो , कधी-कधी .


आणि आम ् ही १९८३ चा विश ् वचषक जिंकला .


आणि एकदम आम ् ही ५० षटकांच ् या सामन ् याच ् या प ् रेमात पडलो . आणि आम ् ही अक ् षरशः दररोज खेळू लागलो .


इतर कुठंही नसेल इतकं ५० षटकांचं क ् रिकेट इथं होतं .


पण अजून एक मोठा दिवस होता .


१९८३ साली आम ् ही विश ् वचषक जिंकला .


१९९१ , ' ९२ , आम ् हाला एक अर ् थमंत ् री मिळाला आणि एक पंतप ् रधान ज ् यांची इच ् छा होती की जगाचं लक ् ष भारताकडं वेधण ् याची , एक गूढ महाकाय देश म ् हणून राहण ् यापेक ् षा आणि रहस ् यं दडवून ठेवण ् यापेक ् षा ,


आणि म ् हणून आम ् ही बहुराष ् ट ् रीय कंपन ् यांना भारतात येऊ दिलं .


आम ् ही जकात कर घटवला . आम ् ही आयात कर कमी केला . आणि सगळ ् या बहुराष ् ट ् रीय कंपन ् यांचा ओघ सुरु झाला , बहुराष ् ट ् रीय बजेटसह , ज ् यांना महत ् त ् व होतं दरडोई उत ् पन ् नाचं आणि जे भारतातल ् या शक ् यतांविषयी खूप उत ् तेजित झाले , आणि प ् रत ् येक भारतीयापर ् यंत पोहोचण ् याचं एक साधन शोधू लागले .


आणि भारतात अशी फक ् त दोन साधने आहेत , एक वास ् तव , एक कल ् पित .


कल ् पित साधन म ् हणजे जे चित ् रपटांतून दिसतं . वास ् तव साधन म ् हणजे क ् रिकेट .


आणि म ् हणून माझे एक मित ् र जे इथं माझ ् यासमोर बसलेत , पेप ् सीचे रवी तारीवाल , त ् यांनी ठरवलं ह ् या खेळाला उचलून धरायचं जगभरात .


आणि पेप ् सी ही मोठी क ् रांती होती . कारण त ् यांनी क ् रिकेटला सर ् वत ् र पोचवायला सुरवात केली .


आणि म ् हणून क ् रिकेट मोठं होण ् यास सुरवात झाली . क ् रिकेट धनिकांना आकृष ् ट करु लागलं .


दूरदर ् शन क ् रिकेटचं प ् रसारण करु लागलं . दीर ् घ काळासाठी दूरदर ् शन म ् हणायचं , " " आम ् ही क ् रिकेट प ् रसारण करणार नाही जोपर ् यंत तुम ् ही त ् यासाठी पैसे मोजत नाही . " " मग ते म ् हणाले , " " ठीकाय , पुढच ् या प ् रक ् षेपण अधिकारांची किंमत असेल ५५ दशलक ् ष डॉलर ् स .


त ् यापुढचे अधिकार ६१२ दशलक ् ष डॉलर ् स . " " तर , तो एक लहानसा टप ् पा होता .


आणि मग आमच ् या क ् रिकेटमध ् ये आणखी एक मोठा अपघात झाला .


इंग ् लंडनं २० षटकांच ् या क ् रिकेटचा शोध लावला , आणि म ् हणालं , " " जगानं २० षटकांचं क ् रिकेट खेळलंच पाहिजे . " " अगदी जसं इंग ् रजांनी क ् रिकेटचा शोध लावला , आणि इतर जगाला तो खेळायला लावला .


त ् यासाठी ईश ् वराचे आभार .


( हशा ) आणि म ् हणून , भारताला टी-२० विश ् वचषक खेळायला जावं लागलं , बरं का .


भारताला टी-२० विश ् वचषकात खेळायचं नव ् हतं .


पण आम ् हाला ८-१ मताधिक ् यानं जबरदस ् ती खेळायला लावलं .


आणि मग खूप नात ् यमयरीत ् या काहीतरी घडलं .


आम ् ही अंतिम फेरीत पोहोचलो , आणि मग हा क ् षण , जो चिरकाल हृदयात जतन राहील , प ् रत ् येकाच ् या , बघा बरं .


( गर ् दीतून आनंदाचा जयघोष ) पाकिस ् तानी फलंदाज क ् षेत ् ररक ् षकाला चुकवण ् याचा प ् रयत ् न करताना .


समालोचक : आणि श ् रीशांतनं झेल घेतला ! भारताचा विजय !


ट ् वेंटी२० च ् या फायनलचा अप ् रतिम सामना .


भारत , विश ् वविजेता .


( आनंदाचा जयघोष ) भारत , टी२० विजेता .


पण काय सामना होता ना , एम एस धोनी नं हवेत उडवला , पण मिस ् बाह-उल-हक़ , काय खेळाडू आहे !


एक प ् रचंड मोठा विजय . भारत , २०-२०चा विश ् वविजेता .


हर ् षा भोगले : अचानक भारताला २०-ओव ् हर ् स क ् रिकेटच ् या ताकदीचा साक ् षात ् कार झाला .


अपघात असा की , त ् या फलंदाजाला वाटलं गोलंदाज वेगात गोलंदाजी करेल .


( हशा ) त ् यानं वेगानं बॉल टाकला असता , तर तो जिथं घालवायचा होता तिथं गेलाच असता , पण तो नाही गेला . आणि आम ् हाला अचानक साक ् षात ् कार झाला की आम ् ही हा खेळ चांगला खेळू शकतो .


आणि यातून अजून काय झालं तर एक अभिमानाची लाट उफाळून आली की भारत जगातील सर ् वोत ् तम बनू शकतो .


तो काळ होता , गुंतवणुकी येण ् याचा , भारताला स ् वतःबद ् दल थोडासा अधिक विश ् वास वाटत होता .


आणि त ् यामुळं एक भावना निर ् माण झाली खूप अभिमानाची आम ् ही जे करू शकतो त ् याबद ् दल .


आणि आपल ् या सर ् वांच ् या भल ् यासाठी , इंग ् रज शोध लावण ् यात खूप चांगले आहेत . आणि मग ते महान लोक , जगाला त ् यात चांगलं बनू देतात .


( हशा ) आणि म ् हणून इंग ् लंडनं टी-२० क ् रिकेटचा शोध लावला , आणि भारताला त ् यावर कब ् जा करू दिला .


औषधांच ् या री-इंजिनिअरींग सारखं न करता , आम ् ही ते सरळ सर आहे तसं उचललं .


( हशा ) आणि मग , आम ् ही आमच ् या स ् वतःची टी-२० लीग काढली .


सहा आठवडे , एक शहर विरुद ् ध दुसरं शहर .


आमच ् यासाठी हे काहितरी नवीन होतं . आम ् ही आमच ् या देशासाठी उभे राहिलोत - फक ् त दोन प ् रसंगांमध ् ये ज ् यांत भारताबद ् दलचा प ् रचंड अभिमान घेऊन मैदानात उतरतो .


एक म ् हणजे युद ् ध , भारतीय सैन ् य , जे नेहमी नेहमी होऊ नये असं आम ् हाला वाटतं .


दुसरं म ् हणजे भारतीय क ् रिकेट .


आता , अचानक आम ् हाला शहर पातळीवरील संघांना पाठिंबा द ् यायचा होता .


पण या सिटी लीग ् ज मध ् ये सहभागी होणार ्  या लोकांनी पश ् चिमेचं सहाय ् य घेतलं होतं .


अमेरीका लीग ् ज चं माहेर आहे . आणि ते म ् हणाले , " तर , आम ् ही भारतात जरा भारी लीग ् ज उभारुन देतो . "


पण भारत यासाठी तयार होता का ?


कारण भारतात क ् रिकेट हे नेहमी आयोजित केलं जात होतं .


त ् याचं प ् रकटीकरण नव ् हतं . त ् याची विक ् रीही नव ् हती , ते आयोजित केलं जात होतं .


आणि बघा त ् यांनी काय केलं आमच ् या सुंदर , छानशा , साध ् या कौटुंबिक खेळाचं .


अचानक हे सगळं घडून आलं .


( संगीत ) उदघाटन समारंभ - दुसऱ ् या कार ् यक ् रमांच ् या तोडीस तोड .


हाच तो भारत , ' कॉर ् व ् हेट ् स ' खरेदी करणारा . हाच तो भारत , ' जग ् वार ' खरेदी करणारा .


हाच तो भारत , जिथं मोबाईल फोन ् सच ् या संख ् येची मासिक वाढ न ् यूझीलंडच ् या लोकसंख ् येच ् या दुपटीहून अधिक होती .


असा हा वेगळा भारत होता .


पण हाच भारत थोडा अधिक रुढीप ् रिय होता ज ् याला आधुनिक तर बनायचं होतं , पण हे लोकांना कळूही द ् यायचं नव ् हतं .


म ् हणूनच ते झाले विस ् मयचकीत , जेव ् हा आल ् या ' चीअरलीडर ् स ' .


सगळ ् यांनी त ् यांना गुपचुप निरखलं . पण , ' आपण नाही बुवा ' असं म ् हणत .


( संगीत ) ( हशा ) भारतीय क ् रिकेटचे नवीन मालक , आता जुन ् या काळातले राजपुत ् र नव ् हते .


ते नोकरशहा नव ् हते , ज ् यांना ढकललं जाई खेळामध ् ये , त ् यावर खरं प ् रेम नसल ् यामुळंच , हे लोक प ् रतिथयश कंपन ् या चालवणारे होते .


आणि म ् हणून त ् यांनी मोठ ् या प ् रमाणावर सुरु केला क ् रिकेटचा प ् रसार , संघांच प ् रचार .


आणि या प ् रसारासाठी ते ओतू लागले प ् रचंड धनराशी .


म ् हणजे , आयपीएल कडं २.३ बिलियन डॉलर ् स होते पहिला चेंडू फेकण ् याच ् याही आधी . १.६ बिलियन डॉलर ् स , टीव ् ही च ् या १० वर ् षांच ् या महसूलाच ् या रूपानं , आणि आणखीन ७० दशलक ् ष डॉलर ् स , ह ् या सगळ ् या फ ् रँचाईजी कडून जे पैसा ओतत होते . आणि मग त ् यांना त ् यांच ् या शहरांना आवाहन करावं लागलं . पण त ् यांना ते पाश ् चिमात ् यांसारखं करायचं होतं , बरोबर ? कारण आम ् ही संघाची बांधणी करत होतो .


पण त ् यांनी सर ् वांत भारी काम काय केलं असेल तर त ् याचं लोकलायझेशन करणं .


तर , तुम ् हाला एक उदाहरण देतो त ् यांनी हे कसं केलं त ् याचं , मँचेस ् टर युनायटेड स ् टाईलनं नाही , तर अगदी मुंबैय ् या स ् टाईलनं केलेला प ् रचार बघाच .


( संगीत ) अर ् थात बरेच जण म ् हणाले की खेळापेक ् षा यांचा नाचच चांगला आहे . ( हशा ) पण ते जाऊ द ् या . यानं आणखीन काय केलं असेल तर , आमचा क ् रिकेटकडं बघण ् याचा दृष ् टीकोन बदलला .


एकंदरीत , तुम ् हाला एखादा तरुण खेळाडू पाहिजे असेल तर तुम ् हाला तो तुमच ् या स ् वतःच ् या भागातील गल ् लीत मिळेल , तुमच ् या स ् वतःच ् या शहरात , आणि तुम ् हाला अभिमान वाटावा अशी ही व ् यवस ् था जिच ् यातून असे क ् रिकेटपटू तयार होतील .


आता , अचानक , तुम ् हाला जर एखादा गोलंदाज कमी पडला , उदाहरणार ् थ , मुंबईला जर एखादा गोलंदाज कमी पडत असेल , त ् यांना काळबादेवीला जायची गरज नाही . किवा शिवाजी पार ् क किवा कुठंतरी , त ् याच ् या शोधार ् थ , ते जाऊ शकतात त ् रिनिनादला .


आता हा आहे एक नवीन भारत , नाही का ? हे आहे एक नवं जग . जिथं कुठुनही खेळाडू आणता येतील जोपर ् यंत तुम ् हाला मिळेल सर ् वोत ् तम वस ् तू सर ् वोत ् तम किंमतीत .


आणि एकाएकी भारतीय क ् रीडाजगताला या वास ् तवाची जाणीव झाली की सर ् वोत ् तम किमतीत सर ् वोत ् तम उत ् पादन उपलब ् ध होऊ शकतं जगातून कुठुनही .


मग , मुंबई इंडीयनवाले ' डॉन ब ् राव ् हो ' मधून गेले त ् रिनिनाद आणि टोबॅगो ला एका रात ् रीत . आणि जेव ् हा त ् याला परतायचं होतं खेळण ् यासाठी वेस ् ट ईंडीज कडून , तेव ् हा त ् यांनी विचारलं , " " तुला कधी पोचायचं आहे ? " " तो म ् हणाला , " " मला अमुक वेळेत तिथं पोचायचंय , त ् यासाठी आज निघायला हवं . " " आम ् ही म ् हटलं , " " ना ना . कधी निघायचं ते महत ् त ् वाचं नाहीच , कधी पोहोचायचं ते महत ् त ् वाचं आहे . " " आणि मग तो म ् हणाला , " " मला अमुक तारखेला पोचलंच पाहिजे . " " यावर ते म ् हणाले , " " छान , तू त ् या तारखेच ् या एक दिवस आधीपर ् यंत खेळ . " " तर , तो हैदराबादमध ् ये खेळला , सामना संपल ् याबरोबर थेट


मैदानावरून हैदराबाद विमानतळावर गेला , एका खाजगी कॉर ् पोरेट जेटमध ् ये बसला , पहिलं इंधन पोर ् तुगालमध ् ये भरलं , दुसरं इंधन ब ् राझीलमध ् ये भरलं . वेस ् ट इंडिजमध ् ये तो वेळेत पोहोचला .


( हशा ) एवढ ् या मोठ ् या प ् रमाणावर भारतात कधीच विचार झाला नसेल .


आम ् ही कधीच म ् हटलं नसतं , " " आम ् हाला एक खेळाडू हवाय एका सामन ् यासाठी , आणि आम ् ही एक कॉर ् पोरेट जेट देऊ त ् याला परत किंगस ् टोन , जमैकाला जायला दुसरा सामना खेळायला . " " आणि मी मनातून म ् हटलं , " " अरेच ् चा , आम ् ही सुधारलो वाटतं .


आम ् ही काहीतरी करुन दाखवलं . आम ् ही मोठा विचार करु लागलो . " " पण यातून अजून काय घडलं असेल तर ते म ् हणजे भारतीय क ् रिकेटमधील दोन महत ् त ् वाच ् या गोष ् टींचं मिलन म ् हणजे क ् रिकेट आणि भारतीय मनोरंजन क ् षेत ् रातील सिनेमा .


क ् रिकेट आणि सिनेमा .


आणि ते एकत ् र यायचं कारण म ् हणजे सिनेमातले लोक आता बनू लागले क ् लबचे मालक .


आणि मग , लोकांची पावलं वळली क ् रिकेटकडं , प ् रिती झिंटाला बघण ् यासाठी .


लोक क ् रिकेट पाहू लागले शाहरुख खानला पाहण ् यासाठी .


आणि काहीतरी खूप इंटरेस ् टिंग घडलं .


आमच ् या भारतीय क ् रिकेटमध ् ये नाच आणि गाणं येऊ लागलं .


आणि मग ते अजून अजून हिंदी सिनेमा सारखंच वाटायला लागलं .


आणि अर ् थातच , तुम ् ही प ् रिती झिंटाच ् या टीम मध ् ये असाल , जसं या पुढच ् या क ् लिपमध ् ये दाखवलंय , तुम ् ही चांगलं खेळलात तर प ् रिती झिंटाकडून एक आलिंगन .


तर हे आहे चांगल ् या खेळामागचं खरं कारण . बघा तर खरं . सर ् वांच ् या नजरा प ् रिती झिंटावर .


( संगीत ) आणि अर ् थातच कोलकत ् याच ् या लोकांसोबत खेळतोय शाहरुख .


कोलकत ् यातले सामने आपणही बघितले होते , पण असं काहीतरी कधीच दिसलं नव ् हतं . शाहरुख , बंगाली गाण ् याच ् या तालावर , सगळ ् या प ् रेक ् षकांना नाचवतोय कोलकत ् यासाठी , भारतासाठी नव ् हे , तर कोलकत ् यासाठी .


पण जरा इकडं बघा .


( संगीत ) एक भारतीय फिल ् मस ् टार मिठी मारतोय एका पाकिस ् तानी खेळाडूला कारण ते जिंकले कोलकत ् यात .


विश ् वास बसत नाही ना ?


आणि तुम ् हाला माहितीये तो पाकिस ् तानी खेळाडू काय म ् हणाला ?


( टाळ ् या ) मला वाटतं मी प ् रिती झिंटाच ् या टीममधून खेळायला हवं होतं .


( हशा ) पण मी विचार केला , ही संधी साधायचा - इथं काही लोक पाकिस ् तानातून आले आहेत .


मला खूप आनंद वाटतो की तुम ् ही इथं आलात . कारण माझ ् या मते , आपण दाखवून देऊ शकतो की आपण एकत ् र येऊन मैत ् री करु शकतो , बरोबर ?


आपण एकत ् र क ् रिकेट खेळू शकतो , आपण मित ् र बनू शकतो .


तर पाकिस ् तानातून इथं आल ् याबद ् दल तुमचे खूप खूप आभार .


( टाळ ् या ) यावर थोडी टीकाही झाली , जसं की , " " खेळाडूंची खरेदी-विक ् री होते ?


ते काय धान ् य आहे ?


ती काय गुरं-ढोरं आहेत ? " " याचं कारण म ् हणजे हा लिलाव .


एखाद ् या खेळाडूची किंमत कशी ठरवायची ?


आणि म ् हणून नंतर झालेल ् या लिलावात , लोक अक ् षरशः म ् हणत होते , होऊन जाऊदे ! ह ् या खेळाडूसाठी इतका पैसा .


हे बघा .


( संगीत ) लिलाव पुकारणारा : चालू आहे १,५००,००० डॉलर ् स . चेन ् नई .


शेन वॉर ् न विकला गेला ४५०,००० डॉलर ् समध ् ये .


हर ् षा : अचानक , एक खेळ , ज ् यातून खेळाडूंची कमाई असे ५० रुपये प ् रतिदिन - म ् हणजे २५० रुपये एका कसोटी सामन ् याचे , पण तीच चार दिवसात संपली , तर मिळायचे फक ् त २०० .


सर ् वोत ् तम भारतीय खेळाडू , जे खेळायचे सर ् व कसोटी सामन ् यांत , प ् रत ् येक आंतरराष ् ट ् रीय सामन ् यांत , आघाडीचे खेळाडू , साधारण करारानुसार २२०,००० डॉलर ् स , पूर ् ण वर ् षाचे .


त ् यांनाच मिळू लागले ५००,००० सहा दिवसांच ् या कामाचे


मग अँड ् र ् यु फ ् लिंटॉफ आला , इंग ् लंडहून , त ् याला मिळाले दीड मिलियन डॉलर ् स , आणि तो परत जाऊन म ् हणाला , " " चार आठवड ् यात , मी फ ् रँक लॅम ् पर ् ड आणि स ् टीव ् हन गेरार ् ड पेक ् षा जास ् त कमावतोय , आणि माझी कमाई फुटबॉलर ् स पेक ् षाही जास ् त आहे , व ् वा . " " आणि कुठुन कमवलं त ् यानं ? भारतातल ् या एका छोट ् या क ् लबमधून .


असा एक दिवस उजाडेल याची तुम ् ही कल ् पना तरी केली होती का ?


दीड मिलियन डॉलर ् स सहा आठवड ् यांच ् या कामासाठी .


काही वाईट नाही , होय ना .


तर , २.३ बिलियन डॉलर ् स , पहिला चेंडू फेकण ् यापूर ् वीच .


यातून भारतानं आणून ठेवलं स ् वतःला जगातल ् या सर ् वोत ् तमांच ् या पातळीवर , आणि बनला एक जबरदस ् त ब ् रँड .


ललित मोदी ' बिझनेस टुडे ' च ् या मुखपृष ् ठावर झळकले .


आयपीएल भारतातला सगळ ् यात मोठा ब ् रँड बनला आणि , आमच ् या निवडणुकांमुळं , दक ् षिण आफ ् रिकेत न ् यावं लागलं , आणि आम ् हाला तीन आठवड ् यात स ् पर ् धा सुरु करायची होती .


तीन आठवड ् यांत संपूर ् ण स ् पर ् धा दक ् षिण आफ ् रिकेत हलवायची .


पण आम ् ही ते केलं . कसं माहितीये ?


कारण कोणताही देश आमच ् याइतकं संथ काम करत नाही स ् पर ् धेच ् या तीन आठवड ् यांपूर ् वी पर ् यंत , आणि अखेरच ् या तीन आठवड ् यांत आमच ् याइतकं जलद कामही कुणीच करत नाही .


( टाळ ् या ) आमची लोकसंख ् या , जी , दीर ् घ काळापर ् यंत आम ् हाला आमची समस ् या वाटत होती , एकाएकी आमची सगळ ् यात मोठी संपत ् ती बनली कारण खूप जास ् त लोक बघत होते - प ् रचंड मोठा उपभोक ् ता वर ् ग — प ् रत ् येकजण क ् रिकेट बघायला येई .


आम ् ही क ् रिकेटला भारतातला एकमेव खेळसुद ् धा बनवून टाकलं , जे चांगलं नाही , पण भारतातला इतर कुठलाही खेळ क ् रिकेटलाच मोठं होण ् यासाठी ढकलतो , जी आमच ् या काळाची एक शोकांतिका आहे .


आता , ह ् या शेवटच ् या मिनिटात , जाण ् यापूर ् वी - या सगळ ् याचे काही साईड इफेक ् ट ् स आहेत .


दीर ् घ काळासाठी , भारत हा देश होता गरीबांचा , धुळीचा , भिकार ्  यांचा , गारुड ् यांचा , घाणीचा , दिल ् ली बेली - इथं येण ् याआधीच लोकांना ' दिल ् ली बेली ' च ् या कथा ऐकायला मिळत .


आणि , एकाएकी , या भूमीत संधीच संधी दिसू लागल ् या .


जगभरातले क ् रिकेटपटू म ् हणू लागले , " काय सांगू , आम ् हाला भारत आवडतो , आम ् हाला भारतात खेळायला आवडतं . "


आणि हे ऐकून चांगलं वाटलं .


आम ् ही म ् हणालो , " " डॉलरमध ् ये खरोखर खूप ताकद आहे . " " माहित ् येय का , डॉलर दिसायला लागले आणि मग दिल ् ली बेली वगैरे काहीच नाही .


अजिबात घाण नाही , भिकारी नाहीत . सगळे गारुडी गायब झाले . सगळे गुडुप . यातून तुम ् हाला दिसेल भांडवलशाही कशी चालते .


तर , शेवटी , एक इंग ् लिश खेळ , जो भारतानं बळकावला , थोडासा , पण टी-२० हा भविष ् यातला धर ् मप ् रसारक होणार आहे .


या खेळाचा प ् रसार जगभर करायचा असेल तर , तो छोट ् यातला छोट ् या स ् वरुपात असला पाहिजे .


चीनमध ् ये , एखादी प ् रदीर ् घ कसोटी खेळवून , १४ दिवस निकालाशिवाय बसून राहणं शक ् य नाही , किंवा अशा खेळाचा जगभर प ् रसार शक ् य नाही .


आणि तेच टी-२० करतंय .


आशा करुयात की हे सर ् वांना अधिक श ् रीमंत बनवेल , खेळाला अजून मोठं बनवेल आणि कदाचित त ् यामुळं क ् रिकेट समालोचकांना अधिक वेळ देता येईल या व ् यवसायासाठी .


आपला खूप आभारी आहे . धन ् यवाद .


( टाळ ् या )


अशी कल ् पना करा की तुम ् ही अमेरिकेमध ् ये कुठेही , एका रस ् त ् यावर उभे आहात . एक जपानी माणुस तुमच ् यापाशी येतो आणि विचारतो , “ Excuse me , जरा या प ् रभागाचं नाव सांगता का ? ”


आणि तुम ् ही म ् हणता , “ माफ करा . पण हा ओक मार ् ग आहे आणि तो एल ् म रस ् ता आहे .


ही आहे २६वी गल ् ली आणि ती २७वी . ” तो म ् हणतो , “ बरं . ठीक आहे . पण त ् या प ् रभागाचं नाव काय आहे ? ” तुम ् ही म ् हणता , “ असं पहा की , प ् रभागांना नावं नसतात .


रस ् त ् यांना नावं असतात ; प ् रभाग म ् हणजे केवळ रस ् त ् यांच ् या मधल ् या निनावी जागा . ” तो किंचित गोंधळून , निराश होऊन निघून जातो .


आता कल ् पना करा की , तुम ् ही जपानमध ् ये कुठेही , रस ् त ् यावर उभे आहात . शेजारीच उभ ् या असलेल ् या माणसाकडे तुम ् ही वळता आणि विचारता , “ Excuse me , जरा या रस ् त ् याचं नाव सांगता का ? ”


तो म ् हणतो , “ असा पहा , तो आहे प ् रभाग सतरा आणि हा आहे प ् रभाग सोळा . ” मग तुम ् ही म ् हणता , “ ते ठीक आहे . पण या रस ् त ् याचं नाव काय आहे ? ” यावर तो म ् हणतो , “ असं पहा की , रस ् त ् यांना नावं नसतात .


प ् रभागांना नावं असतात .


इथे या गुगल नकाशावरच बघा . तो आहे प ् रभाग चौदा , पंधरा , सोळा , सतरा , अठरा , एकोणीस .


या सर ् व प ् रभागांना नावं आहेत . रस ् ते म ् हणजे केवळ प ् रभागांच ् या मधल ् या निनावी जागा . ”


आणि यावर तुम ् ही म ् हणता , “ ठीक . पण मग तुम ् हाला तुमच ् या घराचा पत ् ता कसा कळतो ? ” तो म ् हणतो , “ सोप ् पं आहे . हा आहे जिल ् हा क ् रमांक आठ .


तो आहे प ् रभाग सतरा , घर नंबर एक . ” तुम ् ही म ् हणता , “ ठीकच आहे . पण या वस ् तीतून फिरताना माझ ् या एक गोष ् ट लक ् षात आली की , घरांचे क ् रमांक सलग नाहीयेत . ” तो म ् हणतो , “ नक ् कीच आहेत . ज ् या क ् रमाने घरं बांधली त ् या क ् रमाने सलगच आहेत .


प ् रभागामध ् ये सर ् वात प ् रथम बांधलेल ् या घराचा क ् रमांक आहे एक .


दुसऱ ् या बांधलेल ् या घरचा क ् रमांक आहे दोन .


तिसऱ ् याचा क ् रमांक आहे तीन . सोप ् पं आहे . अगदी सहाजिक . ” म ् हणूनच मला असं आवडतं की , कधीकधी आपल ् याला जगाच ् या विरुद ् ध बाजूस जावं लागतं हे कळण ् यासाठी की , आपण नकळत गृहीत धरलेल ् या गोष ् टींच ् या , थेट विरुद ् ध धारणादेखील सत ् य असू शकतात .


उदाहरणार ् थ , चीनमध ् ये असे डॉक ् टर ् स आहेत ज ् यांना असं वाटतं की , तुम ् हाला आरोग ् यसंपन ् न ठेवणं हे त ् याचं काम आहे .


म ् हणून तुम ् ही ठणठणीत असाल त ् या महिन ् यात तुम ् ही त ् यांना पैसे द ् यायचे , आणि जेव ् हा तुम ् ही आजारी पडाल तेव ् हा पैसे द ् यायचे नाहीत कारण त ् यांच ् या कामात ते अयशस ् वी ठरले . तुम ् ही ठणठणीत असताना ते श ् रीमंत होत जाणार , तुम ् ही आजारी असताना नाही .


( टाळ ् या ) बहुतांशी सर ् व संगीतात आपण " " एक " " या अंकाला सम मानतो , कोणत ् याही संगीत रचनेची सुरुवात . एक , दोन , तीन , चार .


पण पश ् चिम आफ ् रिकेतल ् या संगीतात " " एक " " म ् हणजे रचनेचा शेवट मानतात . जणू काही , वाक ् याच ् या शेवटी येणारा पूर ् णविराम .


म ् हणून फक ् त रचनेतच नव ् हे तर , ज ् यापद ् धतीने ते ठेका मोजतात त ् यातही हे आढळून येतं . दोन , तीन , चार , एक .


आणि हा नकाशासुद ् धा अचूकच आहे .


( हशा ) असं म ् हणतात की , भारताबाबत जे विधान सत ् य समजलं जातं , त ् याच ् या विरुद ् धार ् थी गोष ् टदेखील तितकीच सत ् य असते .


म ् हणूनच या TED च ् या मंचावर किंवा इतरत ् र कुठेही , हे विसरून चालणार नाही की , तुम ् ही ज ् या काही अभिनव कल ् पना बाळगता किंवा ऐकता , त ् यांच ् या विरुद ् ध कल ् पनाही तेवढ ् याच खऱ ् या असू शकतात .


दोमो आरीगातो गोझाईमाशिता . ( जपानीमध ् ये " " धन ् यवाद ! " " )